Vestingvisies

Gooi en Vecht, daar kan het echt!

2012-02-06T23:54:00.000+01:00

Vanmiddag vergadering gehad met het bestuur van het RBT, Regionaal Bureau voor Toerisme Gooi & Vecht.Goeie plannen voor 2012, met veel toeristische initiatieven in de regio, maar met ook een zorg: hoe betrek je de ondernemers bij het RBT? Zo'n Bureau voor Toerisme kan natuurlijk veel willen aanpakken, veel reclame maken, leuke fiets- en wandelroutes, layar-apps voor de watersport, VVV-info punten en meer van dat moois, als de locale ondernemers niet aanhaken blijft het bij een mooie verpakking.Misschien is het de vorige VVV-organisatie die niet erg (pro)actief was, misschien is het de crisis waardoor men minder geld beschikbaar heeft voor promotie en ik denk dat onbekendheid en koudwatervrees ook wel eens een rol kunnen spelen. Wat is dat voor een club en wat krijg ik voor mijn centjes? Dat is hier te vinden.Voor de basisinstap van 150 euro p/j (135,- als je meteen voor twee jaar meedoet) krijg je al een enorme berg aan publiciteit en kan je je zaak via je lokale VVV promoten. Voor dat geld heb je nauwelijks een advertentie in een huis-aan-huisblad en daar zit een dag later alweer de vis in verpakt. Een no-brainer lijkt mij.Alle andere activiteiten uit het partnerplan zijn weer erg afhankelijk van het soort bedrijf wat je hebt (micro websites voor smartphones, boekingscentrale, QR codes etc) maar zijn per stuk ook weer niet erg duur als je ze met veel gebruikelijke mediauitingen vergelijkt.Bovendien treed je toe tot een club van gedreven ondernemers die van Gooi & Vecht een nog mooier te bezoeken gebied maken! We hebben al zoveel moois in de regio, van bos, heide, zelfs strand (Valkeveen), polderland, het Naardermeer, het plassengebied, de Vecht en alle prachtige stadjes en dorpen daarbinnen, Naarden, Muiden, Weesp, Blaricum, Bussum, Laren. Hilversum is echt stads en heeft weer andere geneugten. Over forten, kastelen en vestingen hoef ik het niet eens te hebben, daarin zijn we uniek in Nederland met de Waterlinies, Stelling van Amsterdam, vestingen en beroemde kastelen. Samen vormt het een compact gebied, op een (half) uurtje rijden of OV'en van de meeste Randstadgebieden. Daar hoef je dus niet voor naar de Veluwe, Drenthe of Friesland te gaan.

En juist in tijd van crisis is het volgens mij goed om samen te gaan staan. Dan kan je nog beter dan anders het verschil maken en kunnen we ons onderscheiden van andere streken in het land.De beste manier om dat over te brengen is om met de toeristische ondernemers als ambassadeur van het RBT op te treden en "het geloof" te verkondigen. Gooi en Vecht, hier kan het echt!

Experimenteren met cultuur, onderwijs en ondernemen

2012-01-03T12:12:00.000+01:00

Begin van het nieuwe jaar. Een jaar waarin we weer veel gaan meemaken in Naarden en het museum. De toekomstplannen van het museum, met verhuizing naar Bastion Oranje, gaan een volgende fase in met de aanbesteding van de adviesdiensten (architect, werktuigbouw-, electra- en bouwkundig adviseurs ed). De samenwerking met Muiderslot en Pampus zal met de nieuwe directies in Muiden opnieuw besproken gaan worden en we gaan een eerste vol seizoen de toeristische markt op met onze VVV in de Utrechtse Poort in Naarden.Toch zijn het niet die zaken die ik als eerste prioriteit heb. Dat is het experiment dat we in het voorjaar gaan ondernemen met de Reinwardt Academie.

Studenten van de minor 'cultureel ondernemen' zullen in de voorjaarsvakantie het museum overnemen en het een week gaan runnen. Dat is niet alleen spannend voor de studenten, ook voor het Vestingmuseum, haar medewerkers en de vrijwilligers!Kunnen we alle werkzaamheden met een gerust hart overdragen? Zullen ze het schip drijvend houden? Tegen wat voor problemen lopen we met elkaar op? Best een spannend experiment, zeker als je je bedenkt dat we dit wiel nog helemaal moeten gaan uitvinden. Vooral de deelnemende studenten mogen we niet teleurstellen. Maar ook het publiek dat in de Voorjaarsvakantie het museum gaat bezoeken moet niet het idee krijgen dat ze in het Naarden House of Horror terecht zijn gekomen ;-)En mochten we nog twijfels over het experiment hebben, sinds zaterdag 8 januari is er geen weg meer terug na publicatie hierover van een bijna paginagroot artikel in de Gooi- en Eemlander, Leidsche Courant en Haarlems Dagblad!Vanmorgen in overleg met Marjan Otter van de Reinwardt Academie die samen met haar collega's Marc Pil en Bob Crezee de kar vanuit de Academie gaat trekken. Grootste hobbel die we hebben te nemen is vreemd genoeg de enthousiaste deelname van de studenten, het zijn er voor deze minor maar liefst dertig! Waar zetten we die allemaal neer in ons (middel)kleine museum? Normaal werken we met een vaste staf van vijf (waarvan er meestal twee - drie tegelijk binnen zijn) op kantoor en een drietal vrijwilligers in het museumcafé en de technische dienst. Zelfs in het museumcafé is geen plek voor dertig studenten.Door nu een slimme indeling in werkzaamheden te maken en veel studententeams erop uit te sturen voor werkzaamheden buiten de deur, krijgen we het wel beheersbaar. De vele taken die je als museum met een kleine staf moet vervullen kan je natuurlijk prima verdelen over al de studenten. Als ze zich elk concentreren op één element van het museumwerk, duiken zij er diep in en is het voor ons in de hand te houden.Om de zoveel tijd wisselen van taak en iedereen krijgt aardig inzicht in de veelzijdigheid en de creativiteit die in zo'n museum een must is om de zaak draaiende te houden.En ikzelf? Ik ben vooral benieuwd naar de vragen, inzichten en misschien verbazing en verwondering die dit project met zich mee brengt. Een soort interactieve College Tour!

In bruikleen krijgen

2011-11-15T23:31:00.001+01:00

Wat is een Vestingmuseum zonder vestinggeschut? Weinig natuurlijk. Zo op het eerste gezicht lijkt het erop of we in dat departement niets tekort komen. Wandel je het terrein van het museum op, dan zie je her en der kanonslopen liggen en geschut op diverse soorten affuiten. Kijk je echter wat beter, dan zie je dat het vrijwel allemaal voorladers zijn, de "ouderwetsche" kanonnen zoals je die van de plaatjes uit de Gouden Eeuw en de Napoleontische tijd kent: een lange, zwarte kanonsloop en zo'n bal achterop (de druif) en twee tappen aan weerskanten die in een affuit komen te liggen en waarmee je het kanon naar boven en beneden kan richten. Aan de voorkant is de loop open en daar gaat dan ook het buskruit, de prop (hooi of doek) en de kanonskogel in. Een voorlader dus.Maar in de tweede helft van de 19e eeuw komt er een ontwikkeling op gang van achterladers, kanonnen waarbij je een granaat, bestaande uit een voortstuwende lading en een kop (explosief of pantserdoorborend), in zijn geheel aan de achterkant in de kanonsloop steekt. Dat gaat een stuk sneller dan bij al die losse componenten van de voorlader en de granaten kunnen machinaal worden gemaakt in grote hoeveelheden en naar exacte specificaties. Het bereik en de explosieve kracht van de granaat nemen explosief toe en betekenen het einde van de oude vestingvorm van met aarde bedekte bakstenen gebouwen. Zo'n kanon wil je natuurlijk hebben voor je expositie, om het verhaal van die technische ontwikkeling mee te kunnen vertellen en te illustreren.

Dan ga je op zoek naar zo'n stuk achterlaadgeschut en kom je er achter dat het helemaal nog niet zo makkelijk is om zo'n kanon te vinden, laat staan te verwerven.Om te beginnen zijn ze, in tegenstelling tot de ouderwetse voorladers, nauwelijks voorhanden. En als ze er al zijn, zijn de vraagprijzen gigantisch en dan moet je ze nog uit Amerika of ergens in Oost-Europa ophalen, met alle kosten en risico's van dien.Dus benader je de musea in Nederland die dit soort wapens in hun collectie hebben. Geen probleem, er is een collega museum die ons bij die vraag wil helpen. We raken in gesprek, bekijken de opties, lopen eens door het depot en komen tot de conclusie dat een bepaald type kanon het moet gaan worden.Dan schrijf je een formeel verzoek, heel officieel op postpapier van het museum. Geen reactie. Je belt eens: "ja, we werken eraan". Half jaar later, nog niks. Je stuurt eens een email om te informeren. Geen antwoord. Weer een half jaar later spreek je de directeur eens aan. Hij zal er achteraan gaan. Een jaar later: niks.Je bent er niet continu mee bezig, dus weer een half jaar later bel en mail je nog maar eens met het Hoofd Collecties en de conservator.Nee, ze gaan er nu mee aan de slag. Ik kan hier nog wel een paar A4'tjes mee vullen, want zo gaat het jaaaaaaaren door!

Maar................ de aanhouder wint. Bijna op de dag af ACHT jaar na mijn eerste verzoek om een bruikleen, komen twee man van een transportbedrijf een heel lief kanonnetje afleveren bij het Vestingmuseum.Wat moet ik over mijn gewaardeerde collega's zeggen? Ik weet het werkelijk niet. Ook al heeft mijn aanvraag geen prioriteit, al malen de bureaucratische molens bij hen traag, al zijn er nog diverse andere redenen aan te voeren, een responstijd op een bruikleenverzoek van maar liefst acht jaar is toch wat veel van het goede. En ook al is het Vestingmuseum dan maar een klein museum, we reageren meestal binnen een week op vrijwel elk verzoek. Lang niet alles kan, dan weet de vrager dat toch binnen een paar dagen. Ook dat is klantvriendelijkheid.

De postiljon gaat voor het laatst op pad.......

2011-10-26T22:53:00.001+02:00

Vandaag het begin van een bijzondere week, beetje droevige week wel. Zowel Ties Hilgers van het Muiderslot als Nanette Elfring van forteiland Pampus gaan weg. De een met pensioen, de ander naar een nieuwe baan.
Vanmorgen zat ik in het laatste overleg met Ties. Zaterdag is de afscheidsreceptie van Nanette en volgende week donderdag die van Ties.
Voor beiden heb ik de afgelopen jaren enorme bewondering gekregen. Met héél veel inzet, flair en creativiteit hebben ze zowel het slot als het fort verheven in de vaart der volkeren. De een met wat meer middelen dan de ander, maar die vond dan ook wat meer ambtelijke en bureaucratische hobbels op haar weg naar de toekomst.
Beiden met een mooie no nonsense stijl van werken, wars van veel plichtplegingen.
Inhoudelijk hebben ze stappen durven zetten met hun erfgoed. Het Muiderslot is letterlijk opengesneden door routes aan te leggen die historisch niet bestonden, maar nu wel 80% van het Slot bezoekbaar heeft gemaakt voor het publiek. Pampus met een enorme reconstructie van het forteiland, gekoppeld aan de recent opgeleverde multimediale Pampus Exerience. Beiden ook met spannende activiteitenprogramma's waar ik vaak met enige jaloezie naar keek. De 'drijf-in' bioscoop op Pampus bijvoorbeeld, het school en poezieprogramma op het Slot. Lef hebben, risico's durven nemen en dan gewoon doen, dat is de stijl van Ties en Nanette geweest.
Altijd collegiaal bereid je te helpen bij vragen of je een kijkje te gunnen in de eigen keuken.
We werkten samen binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie en ik vervulde daarin veelvuldig de rol van vertegenwoordiger/afgevaardigde van onze forten in de regio in de overleggen met de Linie. Postiljon d' Amour noemden mijn collega's dat.
Zeker de laatste anderhalf jaar zijn we intensief samen opgetrokken om te zien of we Naarden en Muiden, fort, vesting en kasteel nauwer aan elkaar kunnen koppelen.
Dat proces stopt niet met het vertrek van de dames. Wel zal het anders worden met de heren Bert en Tom in de directiezetels in het Slot en op het eiland.
Ik zal me voor die mannen geen postiljon d' Amour meer noemen, dat kon alleen voor Ties en Nanette.

Niets is simpel

2011-10-11T22:12:00.001+02:00

Even mopperen op de nieuwe tijd. De laatste weken heb ik me bezig moeten houden met een veelheid aan beslissingen over het moderniseren van systemen in het museum. Er moet een nieuwe kassa komen, de telefooncentrale zou wel eens vervangen moeten worden, we stellen ons de vraag of we met de administratie af zullen gaan van
stand-alone boekhouden en gaan we een reserveringsprogramma gebruiken in plaats van de papieren agenda?
Tien, vijftien jaar geleden waren dat geen ingewikkelde vragen. Je kocht een nieuwe kassa, prikte die in het stopcontact en ging hem gebruiken. Bij de PTT bestelde je een telefoonlijn (kon wel lang duren zo'n bestelling, dat wel) en sloot er een toestel op aan. Boekhouden deed je op papier en reserveringen voor groepsbezoek maakte je gewoon in de papieren agenda.
Nu zit er aan elke beslissing over de aanschaf een wereld aan gevolgen vast. De kassa moet communiceren met je boekhoudpakket, geschikt zijn voor PIN en de Museumkaart en toch zo eenvoudig in gebruik zijn dat je vrijwilligers ermee overweg kunnen. Het boekhoudpakket moet een koppeling met de kassa's hebben, meteen de facturatie kunnen verwerken, management rapportages kunnen maken en is online boekhouden dan beter en handiger dan het pakket op je lokale PC hebben staan? Een reserveringsprogramma moet integratie met de administratie hebben om meteen te kunnen factureren, moet kunnen communiceren met je rondleiders en schippers om hen direct in te kunnen delen en liefst wil je onderdelen ervan via de website van het museum beschikbaar stellen aan het publiek zodat ze zelf kunnen boeken zonder dat ze het museum hoeven te bellen. En het bellen, gaan we VOIP'en of Skypen? Moet je een 'as soon as possible' responstijd voor service hebben, of is 8 of 24 uurook wel voldoende? Hoeveel voicemailboxen nemen we? En is een 0900 nummer handig of juist niet?
Elke optie roept tientallen vragen op, er is een veelheid aan bedrijven die al die spullen en diensten willen leveren, maar natuurlijk allemaal net even anders en dus lastig vergelijkbaar. In een middelklein museum als het Vestingmuseum heb je niet de expertise in huis om met al die mogelijkheden de juiste en meest geschikte te vinden. Een zoekslag op internet geeft wel veel informatie, maar kan je die wel vertrouwen? En het zoeken en lezen alleen al kost vreselijk veel tijd. Laat staan als je een keuze hebt gemaakt zoals met het reserveringssysteem. Daar zitten inmiddels al heel wat uurtjes uitproberen, spelen, klooien en heen en weer mailen met de leverancier in. En of dit systeem het nu is? Een ander systeem dan maar? Dan beginnen we weer van voor afaan!
Keuzestress is het gevolg. Soms weet je helemaal niet meer wat nu wijsheid is, keuzeblokkade derhalve. Maar niks doen is geen optie omdat de wereld niet stil is blijven staan en je er als museum in moet passen.
Dus neem je een besluit, min of meer weloverwogen en soms een beetje met 'god zegen de greep'. Gelukkig valt het meestal goed uit. Alleen een kassa voor de winkel bleek twee jaar geleden een complete miskoop.
Veel tijd kost het wel, tijd waarvan je denkt dat je die wel beter kan besteden en waarbij je soms wel eens zachtjes verzucht dat het met een ouderwetsch geldkistje, telefoon met draaischijf en papieren agenda evengoed (en misschien wel beter) ging.

Hoe beleef je geschiedenis het beste?

2011-09-11T23:54:00.001+02:00

Lastige vraag waar ik niet 1, 2, 3 een antwoord op heb. Er zijn waarschijnlijk verschillende antwoorden mogelijk. Soms 'voel' je geschiedenis heel goed op lokatie. Mij staat bij hoe ik op vakantie in Frankrijk in een kasteeltje logeerde en in de muren van de slaapkamer gekraste boodschappen uit de Franse Revolutie aantrof. In zo'n niet museale situatie waar je het verleden gewoon naast je bed leest, waar je met je vingers door de krassen heen kan gaan, voel je het verleden bijna letterlijk.
Een film kan je ook dat gevoel geven, hoewel ik moet zeggen dat mij dat niet vaak overkomt. Vanavond heb ik me zitten ergeren aan de film Alexander ovet het leven van Alexander de Grote. Hollywoodyaans, veel uiterlijkheid, weinig historisch gevoel.
Gisteravond daarentegen wist United 93 me absoluut te grijpen, het verhaal van de vierde airliner die op 9/11 gekaapt werd met de bedoeling het toestel op het Witte Huis neer te laten storten. Documentair, zonder opsmuk of valse heroiek, heel sober gemaakt. Toch is het moeilijk te beschrijven waarom de ene film het wel heeft en de andere niet.
Film (en theater) hebben voor mijn gevoel wel te kampen met een probleem van voortgang, scenes spelen zich af en voor de kijker is er nauwelijks gelegenheid voor reflectie.
Dat kan prima passen in tijdsdruk van historische gebeurtenissen (zoals bij United 93 waar de passagiers het toestel moeten overmeesteren op de kapers voor die de fatale duik naar Washington inzetten). Het is lastig zo'n situatie nogmaals te bekijken of te beleven. In het theater al helemaal, een film zou je terug kunnen spoelen om de scene nogmaals te bekijken.
Ik kom met dit punt omdat ik momenteel 'Somme Mud' van Edward Lynch aan het lezen ben, een verslag van twee jaar in de loopgraven van Noord-Frankrijk in de Eerste Wereldoorlog, in 1921 beschreven door Lynch die er in 1916-1918 als jongen uit Australië bij was.
Lynch schrijft zo goed en weet zo treffend het leven in de loopgraven te pakken in woorden dat het voor mij het gevoel geeft 'zo moet het zijn geweest'.
Een verhaal zonder heroiek, een leven in kou, regen, alomvattende modder, een vijand zonder haat, waar de dood zomaar uit de lucht kon komen vallen, waar overleven puur toeval of geluk was en geluk een extra pakje sigaretten of een half uur slaap in een modderige dugout.
Een (goed) boek geeft je feitelijkheden, een verhaal, maar geeft ook lucht aan je eigen fantasie, iets wat een film veel minder kan doen. Je kan het verhaal pauzeren, makkelijk een passage teruglezen, even kauwen op een stuk tekst, zinnen proeven door ze hardop te lezen. Kortom, veel actiever met het verhaal bezig zijn dan in het (passief) consumeren van film of theater.
En een museum dan? Waar staat een museum in die vergelijking? Lastig omdat een museum vaak een gemaakte omgeving is, een plaats waar het verhaal in een keurslijf is gedwongen en er weinig tot geen ruimte is voor de eigen interpretatie van de bezoeker. In een museum hebben we niet de rust om het verhaal in boekvorm (teksten) tot ons te nemen. Museumbezoekers haken héél snel af bij lappen tekst.
Wel heb je de gelegenheid het verhaal nog eens opnieuw tot je te nemen, je loopt gewoon een paar meter terug en bekijkt de expositie nogmaals.

Misschien is het de combinatie waar je naar moet streven. Pak mensen met aansprekende beelden, visuele verhalen (omdat ze niet de tijd of rust willen of kunnen nemen), intrigerende voorwerpen en locaties en verleid ze vervolgens thuis verder in de materie te duiken met goeie boeken die voor verdieping zorgen.
Maak het museumkaartje iets duurder en geef elke bezoeker Het boek met het verhaal van jouw museum mee. Als E-book nog beter omdat je dan geen ongewenste zaken aan je bezoeker meegeeft die meteen in de rullenbak verdwijnen.

Wat mag ons verleden kosten?

2011-09-04T13:20:00.009+02:00

Een klein berichtje in de Erfgoedstem van vorige week: "grote zorg om verkoop monumenten door rijk" maar potentieel met grote gevolgen voor het erfgoed in Nederland.
Momenteel vallen veel grote, 'lastige' en daarmee ook kostbaar in beheer en onderhoud zijnde monumenten onder de Rijksgebouwendienst. Met het aantreden van het kabinet Rutte valt de RGD onder Binnenlandse Zaken en minister Donner. Deze heeft nu het voornemen een groot aantal markante monumenten waar geen rijksgebruiker in huist af te stoten, naar de huidige gebruiker of een andere, private, partij.

Veelal zijn het beeldbepalende monumenten, met een directe verbinding naar personen of gebeurtenissen uit ons verleden. Zo is Trompenburgh in 's Gravenland het verblijf van Cornelis Tromp, luitenant-admiraal van de Republiek. Het huis is in 1936 door de toenmalige eigenaar geschonken aan de staat met als voorwaarde "passende bewoning". Wat moet het rijk met zo'n gebouw? Verkoop aan een particulier of bedrijf die er iets mee wil zal zo'n partij noodzaken tot ingrepen die waarschijnlijk haaks staan op het behoud van het erfgoed. Het landhuis is grotendeels van hout en daarmee kostbaar in onderhoud.

Wat opgaat voor Tromenbrugh, is mutatis mutandis van toepassing op vele andere monumenten: bijvoorbeeld de in de Erfgoedstem genoemde Schotse Huizen in Veere, het Maarten van Rossumhuis in Zaltbommel (in 1881 net van de sloop gered!) en dan ook de vesting Naarden.

Moeten we de zaak niet omdraaien en stellen dat we deze monumenten van nationaal http://www.blogger.com/img/blank.gifbelang willen beheren en behouden en er een zo'n passend mogelijke bestemming voor zoeken die recht doet aan het gebouw? Niet alleen geniet iedereen als burger van dit land van de visuele en historische waarde van het monument, het zou een enorme kapitaalvernietiging zijn (zowel letterlijk als figuurlijk) als je dit soort monumenten zou laten vergaan en zo van heel Nederland één grote vinexwijk zou maken.

Wat is de toegevoegde waarde van historische bebouwing en wat mag het ons kosten om dat te behouden? Voor musea is dat recent uitgezocht en te lezen in "De schat van de stad"
Voor monumenten zal dat zeker ook opgaan en naar mijn idee een veel directer effect hebben omdat je een museum toch op zijn minst eerst in moet gaan om er van te genieten terwijl een monument 24/7 'waarde' af staat te geven in schoonheid, beleving en uitstraling.
Maak dus werk van de monumenten en laat ze niet verkommeren. We willen toch niet alleen dit om ons heen zien!

Erfgoed & crowdsourcing

2011-06-16T23:19:00.006+02:00

Vandaag organiseerde Komjeook een dag over crowdsourcing in De Duif in Amsterdam.
Bij crowdsourcing maak je gebruik van het publiek om projecten te realiseren, soms door hen om geld te vragen (crowdfunding), soms ook door hen te vragen werk te doen voor je project zoals het overtypen van namen uit archiefstukken (zoals het Amsterdams Archief doet met namen uit de Nationale Militieregisters).http://www.blogger.com/img/blank.gif
Het maakt veel los merkten we als deelnemers aan de dag, vooral de gun- en funfactor van een crowdsourcingproject moet hoog zijn om te kunnen slagen.

Een beginnend en succesvol Nederlands initiatief is Voor de Kunst, een platform voor crowdfunding van diverse kunstenaarsinitiatieven. Roy Cremers van "Voor de Kunst" liet zien hoe relatief kleinschalige en concrete projecten van de grond getrokken kunnen worden. In het eerste halfjaar na oprichting van VdK zijn al 11 projecten tot financiering gekomen met een totaal van 100.000,- euro aan geworven fondsen!

Het zette me aan het denken. Niet alleen zou je zo projecten in musea kunnen realiseren (exposities, educatie en dergelijke), het geeft het publiek ook een directe invloed, een stem in wat het wil dat het museum doet! Stel je voor dat je drie ideeën voor tentoonstellingen openstelt voor crowdfunding. Je publiek stemt dan met donaties welke van de drie exposities er gaat komen. Letterlijk luisteren naar wat het publiek wil! Met micro-betalingen zou je publiek zelfs invloed kunnen geven welke objecten in zo'n expositie mogen komen. Voor 0,50 euro kies, stem en betaal je voor een object uit een bepaalde serie voorwerpen. Het object met de meeste stemmen komt dan in de vitrine.
De zo gemaakte exposities en evenementen zou je via het platform van "Voor het Erfgoed" (de in te stellen tegenhanger van "Voor de Kunst") aan elkaar kunnen hangen en zo tot het virtuele, maar geheel door het Nederlands publiek gemaakte/betaalde, Nationaal Museum kunnen maken. Fysiek en virtueel is het dan echt een museum 'Van het Volk, voor het Volk', hoewel me dat wel weer erg socialistisch heilstaterig in de oren klinkt.
Het lijkt me wel een weg die, naast de somberheid bij alle bezuinigingen, voor een nieuw elan in de cultuur- en erfgoedwereld kan zorgen.

Mooie tijden in een middelklein museum

2011-06-12T09:19:00.007+02:00

Beetje vreemde titel misschien, een dag of wat na het bekend worden van de bezuinigingsmaatregelen van Staatssecretaris Halbe Zijlstra op cultuur.
Eindelijk kan ik een keer blij zijn dat ik geen rijkssubsidie krijg, wat je niet hebt, kan je ook niet kwijtraken!
Vreemd genoeg is dit jaar, dat voor velen in de sector een "annus horribilis" is, het meest succesvolle dat ik in nu bijna acht jaar Naarden meemaak. Het eerste deel van het verhuisplan van het Vestingmuseum is gerealiseerd met de ingebruikname van de Utrechtse Poort als VVV-agentschap op 12 mei. De Poort zal in de toekomst ook als nieuwe entree van het museum gaan fungeren. Daarnaast begint het beleid van modernisering van de presentatie, investeren in toeristische arrangementen in en om Naarden en veel meer dan voorheen inzetten op PR & Marketing via de social media en digitale kanalen, vrucht te dragen. De bezoekersaantallen schieten dit jaar omhoog met 10 tot 15% (stand eind mei) en met het uiterst succesvolle Fotofestival Naarden erbij lijkt het erop of we dit jaar ruim door de 30.000 bezoekers heengaan.

Tegelijk merk je dat een museum als het onze dat maar met moeite aankan, al die in wezen positieve ontwikkelingen. We hebben een mooi museum, een prachtig terrein in bastion Turfpoort en leuke museumproducten in onze rondleidingen, vaartochten, kanondemonstraties en arrangementen, maar dat alles is niet makkelijk te bemensen. Het terrein is arbeidsintensief met vijf aparte locaties, met de winkel-museumcafé en de entree gescheiden van elkaar, met een rondvaartboot die een schipper behoeft, met kanonniers voor het schieten en natuurlijk gidsen voor de rondleidingen. Dit jaar komt daar dan nog het bemensen van de VVV in de Utrechtse Poort bij. De planning, indeling en organisatie van al die plaatsen en activiteiten is behoorlijk complex.
De vaste staf is klein (4,5 FTE), je hebt veel specialisatie in je vrijwilligersbestand nodig, veel vrijwilligers gaan in mei - juni met vakantie en als je dan ook nog twee collega's hebt die in april en mei met pensioen gaan en je nieuwe mensen moet inwerken, kom je de grenzen van werkbaarheid wel tegen.

Nu lijkt het alsof je me hoort klagen, dat is zeker niet het geval. Liever last hebben van succes natuurlijk, maar het maakt de alledaagse realiteit van frictie niet minder reëel.

Komende weken zullen we merken welke toekomst voor de monumenten van de Rijksgebouwendienst in het verschiet ligt en of een verdere versterking van de regionale samenwerking mogelijk is. Het is dan wel goed om te weten dat het Vestingmuseum een bloeiend museum is, met sterkte vanuit eigen kracht.

Mag het een miljoentje minder zijn?

2011-04-29T22:28:00.008+02:00

Als je het gisteren uitgekomen advies van de Raad voor Cultuur leest, gaan de culturele instellingen in Nederland zware tijden tegemoet.
Miljoenen bezuinigen in de diverse sectoren en ook de museumsector zal haar steentje bij moeten dragen.
Om even bij de musea te blijven, wat het effect van die maatregelen zal zijn is nog onbekend, maar verschraling van het aanbod mag verwacht worden. Miljoenen aan subsidies weghalen bij de musea kan niet zonder gevolgen blijven.
Naast de subsidiekortingen, speelt nog een ander gevaar, de bezuinigingen die de huisbaas van veel musea, de Rijksgebouwendienst, moet doorvoeren. Veel musea zijn gehuisvest in rijksmonumenten in rijksbezit, het Rijksmuseum als meest in het oog springende voorbeeld. Daarnaast zijn dat oa. bijvoorbeeld het Scheepvaartmuseum in Amsterdam, Huis Doorn, Slot Loevestein, het Muiderslot en ook het Vestingmuseum in vesting Naarden dat als geheel onder de RGD valt.
Welke gevolgen bezuinigingen en veranderend beleid bij de RGD zal hebben is nog niet bekend, maar dat er gevolgen zullen zijn, mogen we gevoegelijk aannemen.
De kortingen aan de subsidiekant zullen moeten worden opgevangen door snijden in de kosten en verwerven van extra inkomsten, of door het maken van rigoreuze keuzes. Hoeveel volkenkundige musea kunnen er zijn? Hebben we twee nationale scheepvaartmusea nodig? Bij de defensiemusea is zo'n clustering al in gang gezet, Land-, Luchtmacht en (deels) Marinemuseum gaan samen in een nationaal defensiemuseum in Soesterberg.
Voor sommige musea zouden de bezuinigingen wel eens een blessing in disguise kunnen zijn. Je kan ook teveel subsidie hebben (hoewel geen museum dat natuurlijk toe zal geven) en teveel geld maakt lui. Als je veel minder gaat krijgen, moet je de boel wel opschudden en een andere, meer ondernemende manier van werken doorvoeren. Je kan wel voor elke tentoonstelling een nieuwe ontwerper inhuren en nieuw tentoonstellingsmeubilair laten maken, of dat de kwaliteit van de tentoonstelling altijd verhoogt en meer publiek aantrekt is nog maar de vraag. En in heel wat kelders van musea liggen pallets met catalogi die bij een expositie gedrukt zijn en nooit verkocht.
Er zullen zelfs instellingen zijn die voordeel kunnen hebben van de bezuinigingen. Musea geheel zonder subsidie of met een zeer geringe bijdrage (Singer Laren, Aviodrome Lelystad bijvoorbeeld) zijn al gewend heel bedrijfsmatig te werken en als de entreeprijzen bij anderen erg oplopen, worden zij relatief goedkoper en aantrekkelijker.
Aan de huisvestingskant spreekt de Raad voor Cultuur van overdracht van eigendom. In eigen beheer kan een museum wellicht efficiënter en beter aansluitend op eigen wensen opereren. Dat is een aspect waar ook het Vestingmuseum mee te maken zou kunnen krijgen. Regionaal en thematisch zouden we daar in kunnen samenwerken; regionaal zijn er vrij veel forten, kastelen en vestingwerken die met gelijksoortige beheer- en onderhoudsvragen zitten en zijn er organisaties die hierin juist veel expertise hebben. Ik denk dan aan de Stichting Herstelling die onderhoud op de forten van de Stelling van Amsterdam doet en bijvoorbeeld de Stichting Stadsherstel Amsterdam.

Wat er de komende maanden ook gaat gebeuren, het zijn boeiende tijden in de cultuursector en wie weet geeft de komende jaren de BV Vestingmuseum wel aandelen uit om het bedrijf te financieren en zijn mergers en acquisities in de museale sector heel normaal geworden! Vijandige overnames deden we overigens eeuwen geleden ook al, maar toen noemden we dat een veldslag of een beleg en werd een stad of kasteel gewoon ingenomen en geplunderd. Interessante vorm van collectieverwerving overigens.

Nadenken over de toekomst van het verleden

2011-04-07T09:06:00.004+02:00

Agenda 2026, hoe ziet museumland er in 2026 uit? Ver weg denk je dan in eerste instantie, maar is dat wel zo? Vijftien jaar vanaf nu, hoe zag 1996 er ook alweer uit? Dat lijkt opeens niet zo ver terug! Internet kwam aarzelend op, de eerste museumwebsites werden geopend, mobiele telefoons ontstegen het koelkastkarakter, collectieregistratie met computers begon.......... Achterom kijkend is alles logisch en verklaarbaar, maar hoe zit dat vooruitkijkend?
Dat is de opzet van Agenda 2026 waarin de Museumvereniging met experts en leden een verkenning doet van de nabije toekomst en hoe het veld daarop zou moeten anticiperen.
Met 15 collega museumdirecteuren en medewerkers van de Museumvereniging zelf gingen we daar gistermiddag de discussie over aan in het Geldmuseum in Utrecht. We bespraken drie van de zes thema's die als relevant en invloedrijk zijn aangemerkt: vermindering subsidies, ontwikkeling Randstadmetropool en groei internationaal cultuurtoerisme.
Misschien wel de belangrijkste conclusie was dat het zinloos is om beleid te maken dat exact op die ontwikkelingen moet passen, de werkelijkheid zal toch net weer even anders zijn dan de aannames van nu. De onderlegger van professionalisering en een mentaliteitsverandering die het mogelijk maakt om snel en adequaat in te spelen op verandering en daar zakelijk mee om te gaan, leek waardevoller.
Dat kan in de vorm van een MBA voor de museumwereld en dan meer een Museum Business Academy waar zakelijke bedrijfsvoering centraal staat, uiteraard met een schuin oog op de beheerstaak die musea hebben. Hoewel, zelfs dat kwam ter discussie te staan! Moeten we niet veel verder ontzamelen? En hoe gaan we om met een mogelijke sanering van het veld als musea gedwongen zijn de activiteiten te beëindigen?

Food for thought. Mooi van de digitale agenda is dat je lekker ver vooruit kan werken: ik heb voor 6 april 2026 al in de agenda gezet om te kijken wat er van de visie die we nu hebben op 2026 is uitgekomen!

Mooiste museum-entree van Nederland!

2011-04-05T22:47:00.009+02:00

Beetje wishful thinking mag toch wel? Op alle fronten werkt men hard aan de oplevering van de Utrechtse Poort: betonnen vloeren zijn gestort, met daarin een spaghetti aan verwarmings- en elektraleidingen, het tegelwerk schiet al aardig op, de schilder is met de ramen en kozijnen begonnen, het straatwerk ligt alweer dicht nadat mantelbuizen en leidingen van de ene naar de andere kant van de Poort zijn gebracht.

Met architect André Hoek overleg ik hoe we het lokaal van de wachtcommandant zo gaan inrichten dat als je door de Poort loopt, je de indruk krijgt dat de commandant je zal aanspreken. Maarten Brouwer, bouwhistoricus van de RGD, laat zien waar oorspronkelijk de wanden van de cellen hebben gestaan. De sporen zijn nog op het gewelf te zien en we gaan die met een licht kleurtje accentueren om de bouwhistorie zichtbaar te maken.
De interieurbouwers van Marques zagen en timmeren aan de balie, de gebogen folderrekken die met de gebogen wanden mee zullen lopen en aan de golvende wanden van de Waterliniepresentatie. Met state of the art LED spots van Erco zal het er prachtig uit zien!
Nog een maand en dan gaat in het ene onderkomen het Bezoekerscentrum Naarden (en VVV-agentschap) open en in het andere het Informatiecentrum Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het moet de opmaat zijn om over een paar jaar de entree van het Vestingmuseum te huisvesten als het nieuwe museum haar plek in de Gele Loods en op/in Bastion Oranje heeft gekregen.
Bekijk de oudste foto van de Utrechtse Poort van Jacob Olie uit eind 19e eeuw eens, je moet het toch met me eens zijn dat we dan in de verkiezing van de mooiste museum-entree van Nederland hoge ogen gaan gooien!

Het nieuwe Rijks

2011-03-21T23:01:00.006+01:00

Er zijn van die dagen dat je je echt bevoorrecht voelt. Vanmiddag had ik zo'n moment. Met de klankbordgroep experimenten kinderbezoek van de Museumvereniging mochten we een hard hat tour maken door het in aanbouw zijnde (nieuwe) Rijksmuseum.
De mondopenvallende schoonheid komt zo hier en daar al door de bouwactiviteiten en steigers doorzetten. De binnenplaatsen die Cuypers oorspronkelijk open had gelaten en waar hij de ingang had gepland (in de passage onder het Rijks door) zijn weer in oude luister hersteld en bieden de bezoeker straks een fraaie en droge entree (nu sta je toch buiten aan de Stadhouderskade in de miezer als je pech hebt) van een bijna on-Nederlandse allure. Bovendien mogen in die passage alleen fietsers komen en vormt het daarmee een bijna symbolische ontmoeting voor buitenlandse toeristen met de oer Hollandse fiets!

Op de niet-museale plekken (entree, winkel, restaurant ed) krijgt Cuypers min of meer zijn gebouw weer terug, daar worden zijn stijlelementen nauwgezet gerestaureerd of gereconstrueerd. In de tentoonstellingszalen is men daar terughoudend mee, daar moet de kunst de overhand hebben en blijft Cuypers op de achtergrond.
Pikant detail, ook in de tour vandaag, was het bezoekje aan de Aduard kapel in een hoek van het museum. De kapel, een soort eerbetoon van Cuypers aan de Roomse kloosters, zal compleet gerestaureerd worden in al haar kleurrijke uitingen, maar dan verstopt worden achter wanden omdat de ruimte bestemd is voor de collectie Turkse kunst van Cornelis Calkoen (1696 - 1764), ambassadeur namens de Republiek in het Ottomaanse Rijk.

De eregalerij naar de Nachtwacht krijgt ook al vorm en zal straks een schitterende opmaat voor het topstuk van het Rijks vormen. Leuke details daar zijn de twee liften aan weerszijden van de Nachtwachtzaal die beiden 45 personen kunnen bevatten. Een complete touringcar kan dan aan de ene kant omhoog en na de Nachtwacht bekeken te hebben, aan de andere kant weer snel naar beneden!
Want wat je in Amsterdam ook komt doen, de Nachtwacht moet je toch even bekeken hebben............

Ondernemend in Amsterdam

2011-03-18T22:54:00.004+01:00

Grappig dat iemand niet meedoet aan een workshop ' ondernemen' omdat hij het te druk heeft met ondernemen. Je zou zeggen, 'geef je dan niet op' en ik kan het me ook wel een beetje voorstellen, weer zo'n cursus of workshop met veel getheoretiseer en mooie woorden waarvan je een uur na het einde eigenlijk niet meer weet wat je er nu in de praktijk mee moet.

Hoewel ik dat een beetje vreesde en lang moest nadenken voor ik me opgaf voor de tweedelige workshop 'ondernemen' van Erfgoed Nederland, bleek die vrees gelukkig geheel ongegrond. De reden dat ik met enige regelmaat met dit soort bijeenkomsten meedoe is dat ik gemerkt heb dat je je eigenlijk altijd wel verrijkt; zij het met kennis, zij het met kennisen. Met alleen ronddraaien in een Naardens kringetje komen Vestingmuseum en ik niet verder.
Setting van de workshop was een prachtig grachtenpand aan de Herengracht in Amsterdam, het voormalige onderkomen van het RIOD. Opmerkelijk is dat de toiletten zijn ondergebracht in de oude werkkamer van Lou de Jong!

De deelnemers vormden een mooie dwardoorsnede van het museale en archivale landschap; grote en kleine archieven, kunstmusea, historische, technische, Randstad en verde rweg.
De theoretische inleiding was meer gericht op het creeëren van een mindset en sfeer van ondernemen dan een gortdroge stortvloed van begrippen. Prof. Henry Robben van Nyenrode bracht het met verve en humor en slaagde er wel in die mindset bij ons te creeëren. Dat moest ook wel, want we moesten aan de bak: een toekomstig krantenartikel schrijven over je eigen ambitieuze project en hoe jij dat gerealiseerd had. Geen plaats voor valse bescheidenheid in dat stuk! Best lastig jezelf in de schijnwerpers te plaatsen, uiteindelijk ging ons dat toch wel aardig af. Tot één deelnemer aan toe die zichzelf zelfs de erepenning van de stad in 2016 had toegekend (ik zal geen namen noemen).
Het mooie van deze exercitie was dat eenieder een gebalanceerd stuk heeft geschreven hoe zijn/haar ambitie tot stand is gekomen. Niemand trok dat proces in het absurde en we hebben er allemaal een goede roadmap mee gekregen die enthousiasmerend is en gewoon ook heel praktisch. Door het eindoel goed te beschrijven weet je beter hoe je de weg erheen moet gaan afleggen.
Die weg is (deels) de opdracht voor de volgende keer, over twee weken: neem vijf projecten uit je ambitie en werk die in meer detail uit.

Ondernemen moet je natuurlijk vooral gewoon doen in je museum of archief, toch lijkt het mij goed daarbij ook een beetje referentie te hebben of je op de goede weg bent en die test zijn we met 16 man aan de Herengracht aan het doen.

Hoe dingen gingen

2011-03-13T08:51:00.005+01:00

Een van de leukere projecten van het museum begint langzaam de voltooiing te naderen: de replicabouw van historische vestingwerktuigen.
Aan gejaagd door Willem, hoofd Technische Dienst, heeft hij met zijn ploeg vrijwilligers zeker vier jaar gewerkt aan dit project waarin een trikebal, kaapstaander en vestingbok is gebouwd. Met zeer beperkte middelen, een onhandige werkplaats (in een ondergrondse kazemat), heel veel enthousiasme, creativiteit, bloed, zweet en tranen zet de ploeg een prestatie van formaat neer.
Het achterliggende verhaal is dat het natuurlijk leuk is om de bezoeker kanonnen af te zien en horen schieten, al jaren een 'hit' bij een bezoek aan het museum, maar dat die kanonnen daar niet vanzelf kwamen! Voor de bezoeker van vandaag soms moeilijk voor te stellen hoe kanonslopen van 1.200 tot wel 1.800 kilo per stuk verplaatst werden binnen de vesting. Vorkheftruck, palletwagen en hijskraan zag je niet echt in de 17e, 18e en 19e eeuw. Alles ging met mens- of paardenkracht, al dan niet geholpen door takels of blokken.
Dat willen we de bezoeker dus graag laten zien.

Kanonslopen kwamen vroeger per dekschuit over de Muidertrekvaart naar de vesting vanaf de gieterij waar ze gemaakt waren of het arsenaal waar ze opgeslagen waren geweest. Affuiten werden waarschijnlijk lokaal door de timmerman gemaakt.
Om zo'n zware kanonsloop op te tillen, maakte men gebruik van een slim hefwerk- en voertuig, een trikebal. In feite een as met twee grote wielen en een lange hefboom die over de loop heen werd gereden. De loop werd vervolgens met touw onder de as vastgebonden. Door de hefboom nu naar beneden te trekken en duwen, draaide de as en tilde de loop van de grond. Aan de nu horizontale hefboom werd een tweede as met wielen vastgemaakt zodat een wagen ontstond. De wagen met loop eronder kon nu met paarden naar de bestemming in de vesting gereden worden.
Om de steile hellingen van de wallen op te komen gebruikten de militairen een tweede hulpmiddel, de kaapstaander. Dit is een ankerspil waarmee men aan boord van schepen ankers ophees. De verticale as werd rondgedraaid met duwbomen waaraan per boom meerdere mensen konden staan. De trikebal werd met behulp van de kaapstaander met touwen de helling opgetrokken.
Op de juiste plek aangekomen liet men de loop weer zakken en zette daar de vestingbok overheen. Met deze enorme hefbok werd de loop opgetild zodat er een affuit onder gereden kon worden. Loop zakken op het affuit, bevestigen en klaar: een compleet en vuurklaar kanon!

Na de trikebal en kaapstaander, is de vestingbok bijna gereed. Deze week werd hij op proef in elkaar gezet om de pas te meten. Komende weken de definitieve montage en schilderen en eind april hopen we de onthulling en demonstratie met alle werktuigen en de kanonniers van het museum te kunnen doen.

Klantvriendelijk moet je doen

2011-02-21T14:59:00.005+01:00

Mooie ervaring vanmorgen. Ik moet mijn CV ketel laten controleren en wil er meteen een onderhoudscontract bij. Dat moment dat je 's ochtends opstaat en het steenkoud is, wil je liefst niet meemaken en als het al zo is, zo snel mogelijk verhelpen!

Dus ik navraag doen en Googelen op CV service en via mijn energieleverancier kan dat met een servicecontract. Op internet ingevuld dus. Een paar dagen later valt er een brief in de bus met de mededeling dat er vijf dagen later een monteur op de stoep zal staan, tenzij ik bel voor een andere afspraak. Hmmmmm, daar begint het al. Geen aanhef in de brief van "fijn dat u bij ons klant wilt worden" of zoiets. Hoe obligaat zo'n aanhef ook is, het valt je wel erg op als die er niet boven staat. Dan meteen de mededeling dat de controle 40,- euro gaat kosten en als de ketel te oud is alleen een uitgekleed contract mogelijk is.
De brief vervolgt met de mededeling dat ik de afspraak voor aankomende woensdag moet bevestigen door te bellen en tevens als ik de afspraak wil verplaatsen. Het is deze week Voorjaarsvakantie en ik ben er niet, dus bellen.

"Nee meneer, ik kan de afspraak niet wijzigen of annuleren, de monteurs die over de afspraak gaan zijn vandaag vrij en ik kan niet in hun schema wijzigen. U moet morgen dan maar even terugbellen". Grrrrrrrrrrr.

Veel van geleerd weer. Onze bevestiging voor boekingen van groepsbezoek, rondleidingen en kinderfeestjes nog eens even tegen het licht houden, zijn we wel vriendelijk naar onze bezoekers? Ook in die standaardbrieven?
Kan de telefoonprocedure beter? Maak het mogelijk dat alle medewerkers een reservering kunnen plaatsen, al is het maar in optie zodat iemand anders later kan terugbellen voor de bevestiging.
Museumbezoek is een luxe, dat moet zo soepel mogelijk gaan. Het turquoise gevoel van Hostmanship moet de ervaring kleuren van bezoeker en medewerker.

"Het Garnizoen", vorm en inhoud voor het vestingverhaal

2011-02-09T22:55:00.007+01:00

Waag Society uit Amsterdam is een mooie club, ze werken voor ons aan de beleving van de geschiedenis van de vesting en vanmorgen kreeg ik het eindrapport van driekwart jaar onderzoek, brainstormen, veel koffie, fact-finding bij de buren en veel heen en weer gooien van gedachten en ideeën.

Hoe maak je nu het dagelijks leven in zo'n gezapig garnizoensstadje als Naarden in 1900 beleefbaar, boeiend en ook reflectief voor je bezoekers? Er gebeurde immers niks in die fin die siècle periode?!
Niets is minder waar als je de artikelen leest die historicus Corstiaan Prince voor de experience schrijft, na maanden research in uiteenlopende archieven en bronnen. Het borrelt en bruist onder dat ogenschijnlijk zo vredige en gezapige oppervlak van Naarden. Sociale onrust tussen de rangen en standen, tussen burger en militair; wrijving tussen religie en socialisme, tussen burgerlijkheid en drank; vernieuwingsdrang bij jonge officieren en behoudzucht bij de oudere sergeanten. Gooi daar nog eens een bezoekje van heldhaftige Boeren uit Zuid-Afrika tegenaan, onze 'neven' die dapper standhouden tegen de macht van het Britse Rijk, en je krijgt een gistende mix die van alle kanten bruikbaar is voor een Vesting-beleving in het museum.
We zijn net honderd jaar verder in de tijd, toch lijkt de afstand tot het huidige leven bijna onvoorstelbaar groot en is het nu net de kunst die afstand voor het publiek beleefbaar, inzichtelijk en begrijpelijk te maken. De verwondering over de toen zo alledaagse zaken die nu zo gewoon zijn en ook andersom zet (naar ik hoop) de bezoeker aan het denken. In mijn ogen is het mooie van geschiedenis dat het je perspectief op je eigen leven kan geven. Daar is het verhaal van een gewoon stadje, met gewone mensen in een heel gewoon, rustig jaar, uitstekend geschikt voor.

En laat Waag nou net de partij zijn die daar met verve mee aan de slag is gegaan. De combinatie van zo'n inhoudelijk scenario met vormgeving en interactieve elementen die aansluiten bij de monumentale vestingelementen als kazernes, remises, kazematten en poternes, geeft het vertrouwen dat we niet alleen een mooi nieuw Vestingmuseum kunnen neerzetten, maar ook een museum dat op een leuke en spannende manier inhoud kan geven aan het museumbezoek.
De vesting Naarden is het waard bewaard te worden en dat kan pas als je het verhaal van dit enorme monument, met die wonderlijke vormen en onderdelen, hebt leren kennen.

Never waste a good crisis

2011-01-30T15:05:00.010+01:00

Een gevleugelde uitspraak van de Amerikaanse econoom Milton Friedman en zeer van toepassing op het culturele veld dezer dagen.
Helemaal compleet is de quote als volgt: "Only a crisis, real or perceived, produces real change. When that crisis occurs, the actions that are taken depend on the ideas that are lying around. That, I believe, is our basic function: to develop alternatives to existing policies, to keep them alive and available until the politically impossible becomes politically inevitable".

Dat is een gedachte die momenteel regelmatig door mijn hoofd speelt. Is er nu (al) een crisis in/bij/met het museum? Een economische en politieke crisis zeker...... Of is dat ook ingebeeld? De economie lijkt weer aan te trekken en de politieke crisis.... er vinden nog geen straatgevechten plaats in Den Haag.
Maar echt of ingebeeld, het gevoel van crisis is er wel degelijk en dus lijkt daar het moment om Friedman te volgen in zijn stelling en nu plannen te ontwikkelen die bij het uitbreken van de crisis gebruikt kunnen worden.
Voor het Vestingmuseum wil dat zeggen het vinden van alternatieve inkomstenbronnen voor (een deel van) de gemeentelijke subsidie, het ontwikkelen van een geheel andere kijk op het fenomeen 'museum' in een vestingstad als Naarden en een andere benadering van de toeristische markt.

En gek genoeg is dat nog leuk om te doen ook! Althans, het bedenken van die alternatieven. Ze moeten uitvoeren is weer een ander verhaal, daar zijn we (nog) niet aan toe.

Waar denken we aan? Je moet wel bij het hart van je museumideaal blijven: het tonen, uitleggen en beleven van een vesting. Naast verbeteren van bestaande producten, kan je nieuwe producten bedenken en slimmer gaan werken.
Zo kan je de bestaande museumactiviteiten extra lading en beleving meegeven met nieuwe media (QR codes, Layar, Augmented Reality en dergelijke), kan je nieuwe toeristische museum- of vestingbelevingen opzetten (steppen rond de vesting bijvoorbeeld), nieuwe gerelateerde producten aan het museum of de vesting koppelen (een vestingbierbrouwerij?), strategische samenwerkingsvormen zoeken (welke Hogeschool wil een eigen museum als leerwerkbedrijf?) en nieuwe markten aanboren (hoe krijg je de buitenlandse toerist naar Naarden?).

Nu is de tijd om die plannen te maken en we zijn er al mee begonnen. Komende weken vinden meerdere verkenningen en gesprekken op deze gebieden plaats.
BOGLUP (de verhuizing en heroriëntatie van het Vestingmuseum) blijft het hart van het Vestingmuseum, maar wat we de komende jaren rond dat nieuwe museum zien ontstaan is een boeiende ontdekkingsreis.

Meedenken zet aan tot gedachten

2011-01-08T23:58:00.008+01:00

Wat hebben we toch veel forten in Nederland, het moeten er alles bij elkaar wel honderden zijn. Zo ook in de Stelling van Den Helder. Een verdedigingslinie rond de belangrijkste marinehaven van het land, aangelegd vanaf het einde van de 18e eeuw en doorontwikkeld tot aan de Eerste Wereldoorlog.
Al dat erfgoed ligt dan eind 20e eeuw onbeheerd en liefdeloos in het land, wie doet er wat mee? Vanaf 1989 is dat de Stichting Stelling Den Helder en die maken dan nu ook volop plannen om goede bestemmingen voor de forten te vinden.
Naast de bestuurders en projectleider zijn ook enkele ervaringsdeskundigen uit de museumwereld en het erfgoedveld gevraagd mee te denken en zo zaten we afgelopen woensdag voor de derde maal bijeen om ons daarover te buigen.
Na anderhalf uur vergaderen (in de bomvrije vergaderruimte van het Vestingmuseum) liepen we om de zinnen te verzetten even een rondje door de kazematten van het museum. Daar ontstond veel discussie over de tentoonstelling, niet dat men die slecht vond, in tegendeel, wel dat hij de aandacht behoorlijk wegtrok van het gebouw en de originele 17e eeuwse gangen.
Gek genoeg kwam als één van de sterke punten van dit soort gebouwen naar voren dat ze leeg en ruïneus zouden moeten zijn, hoe meer spullen je erin stopt, hoe meer sjeu en sfeer eraf gaat! Het mooiste vond men dan ook de luistergang, een 65 meter lange doodlopende gang, alleen verlicht met wat blauwe uplights en voorzien van een indringende soundscape.
Heel terecht werd mij dan ook de vraag gesteld waarom we in 2007 - 2009 het hele museum hebben heringericht met een nieuwe vaste tentoonstelling? Was het niet beter geweest het juist helemaal leeg te halen en de 17e eeuwse situatie te herstellen?
En als je de foto's van lege forten bekijkt snap je die vraag wel, de spanning hangt daar bijna letterlijk in de lucht.
Als we in februari weer teruggaan naar Den Helder en ook een aantal van de andere forten gaan bekijken (Dirks Admiraal, Westoever, Harssens) ben ik met die wetenschap benieuwd naar mijn bezoekervaring.
Als je als bezoeker in maart in Naarden komt en de boel is leeg, dan weet je waar die gedachten vandaan zijn gekomen.

Foto's: Paul Dijkstra

Een papierloos museum

2010-12-15T15:37:00.006+01:00

Veelbelovende titel hè? Helemaal papierloos zal wel een illusie blijven, maar er behoorlijk in snijden moet lukken!

Sinds een kleine week ben ik de gelukkige bezitter van een iPad en naast alle andere redenen die ik had bedacht om er een te kopen (geen e-reader meer nodig, agenda en mail bij de hand, werken kan voortaan op de bank en presentaties kan je snel en makkelijk showen) kwam daar gisteren het papierloos werken bij. Er stond een vergadering van het Regionaal Bureau voor Toerisme Gooi- en Vecht op het programma, met een aanvangstijd van 08.00 uur. Bij de mail met uitnodiging zaten zo'n zeven bijlagen met stukken waaronder dikke beleidsplannen en voorbeelden van brochures, deels in full colour. Ik zat er een beetje mee om dat allemaal te gaan printen, in de wetenschap dat je er tijdens de vergadering misschien maar zeer ten dele naar kijkt. Op de laptop lezen kan natuurlijk, maar die zet je niet zo makkelijk voor je neer tijdens een vergadering en in het voorbereiden van een vergadering thuis is een laptop op schoot ook niet direct ideaal (ik weet het, dat is maar een luxe probleem).
De iPad bleek een uitkomst te zijn! Gisteravond kon ik rustig op de bank zittend alle stukken lezen en aantekeningen maken (zou er al een app zijn die je toestaat schrijvend met je vinger als met een soort potlood bij de stukken notities te maken?). Die aantekeningen maakte ik nog maar in een opschrijfboekje, heen en weer gaan tussen diverse apps leek me nog wat veel van het goede.
Bij de vergadering vanmorgen was de iPad helemaal ideaal. De mail met alle stukken had ik opgestart en bij het betreffende agendapunt hoefde ik alleen maar op de bijlage te klikken om het stuk te openen en (waar van toepassing) in kleur te bekijken en te lezen. Dat scheelde heel wat papier, printen en nieten en zorgt voor veel gemak tijdens de vergadering als je niet door alle stukken heen hoeft te bladeren (het is ook veel stiller dan al dat geritsel van papier ;-)
Als ik dat bij alle vergaderingen voor het museum ga doen, scheelt dat al snel vele honderden of meer printjes. Bestanden opslaan op Dropbox en je kan altijd en overal documenten openen en bewerken.

Nu nog alle bezoekers verplichten zo'n ding mee te nemen en je hoeft alleen nog maar content aan te leveren, de hardware voor tekst, geluid en video neemt de bezoeker zelf mee.

Zeepost

2010-12-07T19:30:00.022+01:00

De middagzon schittert boven de paradijselijk zee, een licht briesje neemt zoete geuren over lichte golfjes mee van de wal waar palmbomen aan het strand meebuigen met de overheersende passaatwind. Dreigende zwarte kanonslopen steken over de borstwering van een fort van grote, gele, blokken zandsteen op een heuveltje bij de waterkant.
Nog wat onwennig op de eerste dag aan boord van de bark Europa, een Hollandse driemaster in Braziliaanse wateren, klim ik in het want omhoog naar de ondermarsra. We hebben opdracht de seizingen los te maken zodat het voorondermarszeil gezet kan worden bij het lichten van het anker.
Terwijl we met vier man onder leiding van deckhand Jacky bezig zijn met de seizingen, schieten voor ons drie voorzeilen langs de stagen omhoog, pakken wind en begint de boeg langzaam naar bakboord te draaien.
Ratelend komt de ankerketting omhoog, onze Zuid-Afrikaanse matrozen Gerhard en Diven aan het ankerspil.

Links en rechts om me heen zie ik zeilen van hun ra's naar beneden vallen, lijnen schieten door blokken, aan dek klinken kreten "two - six, two - six!" waar de crew ritmisch vallen en geien doorzet. Op het achterdek kijkt kapitein Eric Kesteloo naar de verrichtingen van zijn (deels) kersverse bemanning. Stuurman Marteyn roept "roer naar 190 graden" naar de roerganger die het stuurwiel met kracht naar bakboord draait om het schip de baai van Salvador uit te sturen.
Onderdeks wast kok Rensje de eerste tonnen met zout scheepsvlees uit, bootsman Dan beklimt met een eindje touw in z'n handen de ladder naar het halfdek om de laatste man uit de mast met een paar welgemikte klappen op te wachten...........

Oh nee, zo ver ging de historische beleving gelukkig niet! Laat die laatste paar regels maar weg. Toch had ik absoluut het gevoel in een vroeger eeuw beland te zijn in het ankerop gaan en wegzeilen uit de prachtige baai van Salvador de Baiha, op weg naar Ushuaia in het onherbergzame Tierra del Fuego (Vuurland) aan de meeste zuidelijke punt van het Zuid-Amerikaanse continent.
In de vier weken die volgenden kwam dat historisch gevoel met regelmaat terug, vooral in het wisselende weer, de beleving van de verschillende kleuren en structuren van de zee, het zeilen en het werk aan boord. Het feit dat je meedraaide in de wacht en ik dus de eerste anderhalve week de hondenwacht 'moest' doen, van 00:00 tot 04:00 uur/12:00 tot 16:00 en dan soms in de kou en wind op het voordek op de uitkijk stond, maakte dat je een klein beetje kon invoelen hoe het op de zeilende vrachtschepen van de 19e eeuw geweest moest zijn. Voor mij was dat ook een van de redenen om zo'n zeilreis mee te willen maken. Na in studie en literatuur gelezen en geleerd te hebben over zeegeschiedenis in vele facetten, wilde ik dolgraag eens ondergaan hoe het er op zo'n zeilschip aan toe ging. Wel wetende dat deze reis nog maar een fractie van de ervaring van vroeger weer zou geven. Je kan nog een slag verder gaan door in te schepen op de schoenerbrik Tres Hombres een zeilend vrachtschip dat zonder motor de wereldzeeën bevaart om 'fairtransport' te verzorgen, met alle originaliteit (en risico's) van dien.

We vonden het niet erg dat we in de verzorging aan boord van de Europa niet zover gingen als vroeger en dat onze hutten en kooien meer comfort en privacy boden dan de hangmatten in het vooronder van vroeger. Dat deel van het scheepsleven was compleet 21e eeuws.
Waar de Europa niets aan kan (en wil) veranderen is de onvoorspelbaarheid van het weer, de zee en de ervaringen van het zeilen met een dwarsgetuigd schip die dat met zich mee brengt.
Na acht dagen hondenwacht met slaapuurtjes overdag en de onwennigheid van het scheepsleven, raak je vermoeid en is het in de laatste roertorn zo makkelijk niet meer op koers te blijven. Overstag gaan met een vierkant getuigd schip is iets heel anders dan op een gewone zeilboot of -jacht.

De eerste tien dagen gleden bijna letterlijk voorbij in prachtig zonnig weer en lichte wind, met zelfs op een zondagmiddag zwemmen midden in een bladstille Atlantische Oceaan in water van 5.000 meter diep.
Een dag later werden we laat in de middag opeens getroffen door een Pampero, een plotselinge stormwind die over de pampa's van Argentinië komt aanwaaien. De vreemde, paddestoelachtige wolk was al even te zien geweest. Van het ene op het andere moment sloeg een wind van 50 knopen (10 Bf) met regen en bliksem toe en veranderde het genoeglijke zeilen in een hels (althans, voor ons als trainees die niets gewend waren) avontuur! Vrijwel de hele vaste bemanning schoot in klimharnassen omhoog om in de masten en op de ra's zeil in te nemen en op te binden. Aan de dek sjorden de trainees aan de lijnen om hen te helpen. Zo nu en dan gleed een van ons uit en verdween in het water dat door de gangboorden stroomde. Bewonderend keken we naar de crew die in de zwiepende masten als vliegen over de ra's hingen, tot op de draad natgeregend. Ik voelde me wat ongemakkelijk, een blik op kapitein Eric op het achterdek stelde me echter gerust. 's Nachts was de wind iets afgenomen (40 - 45 knopen), de zware zeegang maakte het leven er niet makkelijker op, de uitkijk tot een acrobatisch gebeuren, om over slapen in de slingerende kooi maar te zwijgen.

Een paar dagen later keken we naar een bijzondere film "Around the Horn" van de Amerikaanse zeeman Irving Johnson die in 1929 met de viermastbark Peking rond Kaap Hoorn zeilde in een storm met windkracht 12 Bf en de hele reis op film heeft vastgelegd. Dan pas besef je je hoe ver je van de historische realiteit afblijft aan boord van de Europa, maar ook hoe blij je daarom bent!
Wat wegvalt op de Europa is communicatie en informatie. Na enkele dagen cold turkey afkicken van GSM, MSN, iNet, SMS, Twitter en ook ouderwetse informatie als krant en TV, merk je dat je dat eigenlijk helemaal niet mist, dat het je ook niet echt kan boeien dat er nieuws is en dat we in een wereld van information overload leven. Heerlijk die rust!
Wat ik wel mis is post van huis. We hebben afgesproken maar één mail per week te sturen vanwege de hoge kosten van dataverkeer (elke Kb kost zo'n 1,75 euro) en dan blijkt het ouderwets fijn te zijn als iemand in het deckhouse tegen je zeg "Bas, there's mail for you" waarna je naar de bibliotheek in het achterschip snelt om die korte mail te gaan lezen, nog eens lezen en herlezen. Zo zal het krijgen van post hebben gevoeld die in een haven op zeelui lag te wachten.

Na vier weken op zee komt dan op 27 november land in zicht. Op de vroege wacht van 04:00 tot 08:00 uur zie ik tegen half zes een donkere streep aan de horizon die bij het eerste licht Vuurland blijkt te zijn. Ruig, stijl, onherbergzaam en onbewoond, maar wel land. Een mooi moment om mee te maken. Die laatste twee dagen staat er weer een straffe, ruime wind van 35 - 40 knopen (8Bf). We lopen met 10 knopen straat LeMaire aan, de zeestraat die in 1616 door de Hollandse zeelieden LeMaire en Schouten werd ontdekt.Prachtig om die zeestraat door te varen, je schrap zettend aan het roer, over de golven surfend om dan aan het einde van de dag het Beagle Channel te bereiken, de doorvaart naar de Stille Oceaan die we tot Ushuaia hebben doorgevaren.

Met een dag motoren door het Channel komt er een einde aan een heel bijzondere reis en ervaring, waarin ik even heb kunnen meemaken hoe het is om een maand lang los van de rest van de wereld in een drijvende samenleving te leven. Je kan nog zoveel historische "experience" in een museum stoppen, het haalt het niet bij de zoute werkelijkheid van de South-Atlantic. Straks weer als schipper op de brug in Naarden de koers van het museum uitzetten. Ik hoop alleen niet dat het Vestingmuseum na zoiets al te saai is...........

Feest van de gemiste kansen

2010-10-29T11:24:00.007+02:00

Laat ik vooropstellen dat het altijd makkelijk is kritiek te hebben op een ander, makkelijker dan kritiek aan te horen over je eigen instelling.

Dan kunnen we nu verder gaan.

Afgelopen week was ik met het gezin naar de Bataviawerf, om hen een beetje te laten ervaren wat ik straks een maand ga zien op zee: masten, touwwerk, blokken en kanonnen (nee, dat laatste hoop ik toch niet). De golven, eindeloze zee en het geslinger moesten ze er zelf maar bij denken.
De Batavia is en blijft natuurlijk een fantastisch project; een zo nauwkeurig mogelijke reconstructie van een 17e eeuws VOC schip dat in tien jaar tijd door zo'n 1.000 mensen is gebouwd, deels als arbeids-reïntegratieproject.
Zeker als je ook het verhaal van de schipbreuk van de originele Batavia kent, met de ramp, moord- en doodslag op de eilanden voor de kust van Australië en de tocht van de schipper naar Batavia met een open sloep. Materiaal waar zo een speelfilm in zit!
Het tweede project staat al weer enige jaren op stapel op de werf: de Zeven Provinciën, ooit het vlaggenschip van Michiel de Ruyter.

Het schip zelf is nog steeds indrukwekkend, zeker als je je een voorstelling kan maken van storm en zeegang, windstiltes, gebrekkig eten, ontbrekende hygiëne, en dat alles met 340 mensen aan boord die opeengepakt op dit schip naar Indië voeren!

Het probleem als bezoeker aan de werf ontstaat als je je van het bovenstaande geen voorstelling kan maken. Dan is de werf (zeker op de dag dat wij er waren) nogal doods. Nauwelijks mensen aan het werk aan de Zeven Provinciën, een persoon in de houtsnijwerkplaats, niemand in de smidse of touw- en blokmakerswerkplaats.
Aan boord van het schip zelf waren wel gidsen actief voor groepen bezoekers, wij zijn echter zelf rond gegaan. En dan mis je aan boord wel veel toelichting. Ik kon vanuit mijn achtergrond wel wat vertellen, maar ook niet alles. Nauwelijks verklarende teksten, geen plaatjes of video's, nauwelijks inrichting of inventaris aan boord.
Dat noem ik dan een feest aan gemiste kansen. Want de Batavia Werf heeft toch goud in handen met zo'n schip en met het gruwelijke verhaal van de stranding. Ook een organisatie met zeer beperkte middelen moet toch in staat zijn schip en werf tot leven te laten komen. Alleen al met het inrichten van het schip: hoe sliepen de matrozen? Wat voor kleding droeg men aan boord? Wat stond er op het menu? Wat voor lading nam de Batavia mee naar Indië en wat was men van plan mee terug te nemen? Hangmatten, bakskisten, mokken en bestek, kleding, ballastblokken, specerijen. Dat alles brengt toch vorm, kleur en geur aan boord en is vrij makkelijk te maken of te organiseren.

Droeviger nog vond ik het feit dat we na de Batavia nog even naar het Instituut voor Scheepsarcheologie wilden, een luttele 100 meter naast de werf.

Geen bordje te vinden dat je die kant op wijst, geen fatsoenlijk wandelpad. Daar aangekomen is de ingang niet te vinden, nergens een welkomstbord. We moeten letterlijk door de bagger ploeteren om binnen te komen. Eenmaal binnen is wat er ontbreekt in de Batavia hier allemaal te vinden; alles wat er aan lading, uitrusting en persoonlijke bezittingen van zeevarenden aan boord te vinden is.
Het is zo voor de hand liggend dat deze twee instellingen met elkaar verbonden zijn dat het werkelijk onbegrijpelijk is dat dat niet zo is. Dat is geen kwestie van geld, maar uitsluitend van energie en de wil om samen iets neer te zetten dat recht doet aan deze twee unieke maritieme collecties en instellingen.

Reflecterend naar het eigen museum zou het voor ons ook wel eens goed zijn als er collega's langs komen en hun observaties recht uit het hart met ons delen. Dat is niet altijd leuk om te horen, maar je leert zo weinig van de obligate opmerkingen "wat een leuk museum". Peer reviews, in de wetenschap een bekend fenomeen, zou ook een plaats kunnen krijgen in de museumwereld.

Voor nu even genoeg museummijmeringen. De Europa wacht!

De mens lijdt het meest.......

2010-10-16T19:04:00.004+02:00

......door het lijden dat hij vreest. Een bekend gezegde dat deze dagen zeker opgaat. Bezuinigingen bij de gemeenten (en ook de gemeente Naarden), cultuur onder vuur van de nieuwe regering, de economische crisis nog niet ten einde en ook ik voel me niet zo lekker.
Ongeveer die gevoelens bekruipen me regelmatig als ik met de (nabije) toekomst van het museum bezig ben. De gemeente Naarden heeft net een brief verstuurd waarin de dreiging voor 2011 - 2012 is uitgesproken. In 2011 de nullijn, maar in 2012 10% bezuinigingen en misschien wel alle kortingen bij één of meer instellingen. Een scenario zoals wat het Onderwijsmuseum in Rotterdam boven het hoofd hangt: afbouw van de subsidie tot nul in 2015.
Van de mensen van de Rijksgebouwendienst waar we voor het nieuwe Vestingmuseum nauw mee samenwerken, vrezen een forse inkrimping van de dienst, verschuiving naar een ander ministerie (dat is inmiddels BiZa geworden) en flinke kortingen op de budgetten. Welke gevolgen zal dat hebben voor ons project BOGLUP?

Ik zie nogal wat donkere wolken aan de horizon, maar is dat nu een kwestie van "lijden dat je vreest......." of moet ik me echt zorgen maken?
Cultuur en erfgoed is natuurlijk een kwetsbare sector, voor veel mensen een luxe die in tijden van crisis wel met wat minder toe kan. En dan hadden de meeste instellingen het om te beginnen al niet erg breed.
Tegelijk zien we het bezoek aan het Vestingmuseum elk jaar iets toenemen, kleine stapjes weliswaar, maar elk jaar 1 - 1,5% is toch een stabiele groei. De laatste twee jaar en ook dit lopende jaar zet, ondanks de crisis, de groei door. Zorgen om niets dus?

Het is meer de sfeer die me niet zo aanstaat. Cultuur neergezet als een elitair en kostbaar speeltje. En kijk eens naar wie het Vestingmuseum (en alle collega forten en kastelen in de regio) bezoeken, net geen dwarsdoorsnede van de Nederlandse samenleving, maar veel scheelt het niet.
De sfeer doet me denken aan de totalitaire uitspraak "als ik het woord cultuur hoor, grijp ik naar mijn pistool".
Het zijn juist onderwijs, cultuur en wetenschappen (niet toevallig die drie samen) die volgens mij de hoekstenen van onze moderne beschaving vormen. Terechte zorgen dus.

Experience, beleven, meemaken: de mantra's van het moderne museum

2010-09-18T14:40:00.014+02:00

Deze weken staan in het teken van de mantra's van het museum van dit moment: meemaken, beleven, de experience. Gewoon door een museum lopen en naar de spullen ('objecten' in museumtaal) kijken die in vitrines staan is niet genoeg meer, hoewel de werkelijk iconische objecten in de wereld nog zonder 'beleving' lijken te kunnen.
Voor erfgoed zoals de Vesting Naarden en andere forten, maar ook voor musea zoals het Spoorwegmuseum, het Instituut voor Beeld en Geluid en in Engeland bijvoorbeeld het Jorvik Viking Centre in York

Afgelopen donderdag was ik gevraagd mee te kijken en te denken in de herontwikkeling van Fort Kijkduin in Huisduinen, bij Den Helder. Zo'n 15 jaar geleden is het fort gerestaureerd en ingericht als zee-aquarium en museum, met bovenop (onder de dakconstructie die refereert aan de beschermende zandlaag die de Duitsers erop hadden aangebracht) een restaurant. Begin jaren '90 werkte die combinatie goed en kwamen er zo'n 100.000 bezoekers, nu is het wat shabby en de brasserie van weleer (in de sfeer van Napoleon) is een wokrestaurant geworden.
Het fort is niet heel indrukwekkend, deels door het al genoemde dak, deels ook door de verzonken positie op het duin. Maar eenmaal binnen in het restaurant is het uitzicht overweldigend! Aan de zeekant zie je weer, wind en wolken boven de Razende Bol en wat verder weg Texel. Noordelijk Den Helder met scheepsbewegingen. Naar het zuiden lopen de duinen weg naar Petten en aan de landkant een mooi duingebied richting Schagen en het IJsselmeer. Het is alsof je in een levend en bewegend Panorama Mesdag staat.

Het is nog een historische plek ook, in augustus 1673 versloeg Michiel de Ruyter precies bij Kijkduin de gecombineerde Frans-Engelse vloot waarmee hij een invasie van de Republiek voorkwam en het voortbestaan van het land veilig stelde. In 1799 vond bij Callantsoog een Brits-Russische invasie plaats waarbij men Den Helder zonder tegenstand wist te veroveren. Om dit te verhinderen liet Napoleon bij Kijkduin het fort bouwen.
Al pratend over wat je met het fort kan en zou moeten doen, was het weer het toevoegen van elementen aan de al aanwezige indrukken van zeegezichten, landschap, weer en wind met projecties, geluid en misschien de geur van kruitdamp. We willen toch blijkbaar betekenis toevoegen aan wat er is.

Vanmiddag in het eigen museum ook weer gezien hoe zo'n levend museum toch blijkbaar de bezoeker aanspreekt. Vandaag was "De Grote Parade", een levend overzicht van militaire geschiedenis door de eeuwen heen, met mannen van Napoleon, schutters uit de Pruikentijd (zo 1792), een kapitein der artillerie van 1823 en de kanonniers van het Naardense 2e regiment Vestingartillerie. WOII werd ingevuld door de mensen van Keep Them Rolling met GMC trucks, Dodges en Jeeps en een wervingsonderofficier van de Landmacht vertegenwoordigde de moderne soldaat. Overal zie je bezoekers in gesprek met die ouwe soldaten. Dat dit werkt is duidelijk, maar hoe breng je het museum tot leven als deze re-enactors er niet zijn?

Ik ben dan ook benieuwd naar de brainstorm van aanstaande maandag, wanneer we met Waag Society geen praten over hoe en met welke technieken we het nieuwe Vestingmuseum beleefbaar kunnen maken voor de bezoeker. Een "museale meemaking" heb ik het al genoemd, om maar niet de woorden 'experience' en 'beleving' te hoeven gebruiken ;-)

Je ontkomt er bijna niet aan, hoe wil je anders de gebouwen in zo'n vesting uitleggen aan de bezoekers? En overal bordjes bij hangen is nu ook niet bepaald een fraai gezicht. Het is een glibberig pad dat we nog lang niet afgelopen zijn.

En hoewel het niks met het museum te maken heeft, kan ik het toch niet laten om hier wat te zeggen over mijn eigen experience die ik in november ga beleven! Al heel lang ben ik benieuwd naar het leven van de zeeman van weleer (dat krijg je ervan als je maritiem historicus bent), hoe dat nou was, weken op zee, met slecht weer, slecht voedsel en een tirannieke kapitein. Die laatste hoop ik niet mee te maken, maar het slechte weer en de weken op zee wel als ik 31 oktober aanmonster op de bark Europa

De ultieme experience (voor mij dan), 28 dagen op zee, van Salvador Brazilië naar Ushuaia op Vuurland, alleen maar zeemijlen maken op de Atlantische Oceaan. Als dat me niet leert hoe het is om te "ervaren met erfgoed" (want dat is de Europa toch ook), dan weet ik het niet meer.

Wat je van ver haalt........

2010-08-16T06:56:00.022+02:00

Het nuttige met het aangename vereniging, mooier is er bijna niet! Zo ook deze zomer met een bezoek aan de vestingstad Bitche en museumfort Simserhof in Elzas-Lotharingen.
Via via had ik gehoord van de multimediale tour door de citadel van Bitche en de ondergrondse rit met een treintje door Simserhof en met het oog op de plannen voor een interactieve vestingbeleving in het nieuwe Vestingmuseum leek het me goed eens te gaan kijken wat voor moois de Fransen voor hun bezoekers in petto hadden.
Alsdus togen we met z'n vijven via Trier en Saarbrücken naar Bitche, we waren daarvoor in de ideale bezoekerssamenstelling: gezin met twee volwassenen en drie kinderen van 9, 12 en 15.
De vesting van Bitche (in 1681 ontworpen door de beroemde Franse vestingbouwer Vauban) ligt indrukwekkend bovenop een stevige heuvel midden in het stadje, goed voor heel wat oh's en ah's als je uit de onringende bossen komt aangereden. Meteen door naar de parking en een stevige klim naar de entree. Daar krijgen we allemaal een koptelefoon die via infrarood de verhalen van de vesting aan ons zal brengen. En daar hebben we meteen de eerste tegenvaller te pakken; door de IR aansturing heb je geen enkele controle meer over het verhaal. Automatisch gaat ergens een stem tegen je praten terwijl je net in gesprek met elkaar was. De startpunten van de verhalen lopen ook niet synchroon en zo'n koptelefoon is bovendien behoorlijk heet als het zonnig zomerweer is! Nadat we via de poort de vesting binnen zijn gegaan, vervolgen we de tour in een gebouwtje waar het 'parcours cinematografique' gaat beginnen (wat kunnen de Fransen dat toch veel mooier verwoorden dan "multimedia beleving").
Het blijkt een speelfilm te zijn over het beleg van 1870 (Frans-Duitse Oorlog) waarin Bitche dapper stand hield tegen het Duitse leger, prachtig gemaakt, met veel oog voor detail en met een fors budget gezien het aantal acteurs, de special effects en de kwaliteit van het spel. Maar het is allemaal wel erg heftig! Een bajonetaanval waarbij je in beeld en geluid de bajonetten de buiken in en uit ziet en hoort gaan..........., behandeling van gewonden in de infirmerie waarbij benen worden afgezaagd en in een mand geworpen............ Dat gaat in de hele citadel zo door en niet iedereen trekt dat. De kinderen worden er naar van en ook volwassenen kijken niet allemaal de films uit. Bovendien maakt de insteek van een speelfilm dat je niet meer naar het gebouw en de prachtige ruimten kijkt, maar focust op de filmbeelden. Jammer want de citadel is schitterend gerestaureerd en uitgelicht. In de laatste zaal zie je hoe mooi en indrukwekkend het kan zijn als er alleen de aftiteling loopt, met sfeervolle klassieke muziek en uplights langs de pilaren van de zaal. Weer buiten aangekomen is de rest van de wandeling over de vesting een beetje een anticlimax. De IR gestuurde teksten zijn erg technisch en droog en doen geen gevoel voor de bebouwing ontstaan. Deze methodiek is het dus duidelijk niet voor mij. Het gebrek aan eigen regie van het bezoek breekt de waardering voor deze fantastisch mooie vesting op.

De dag erna gaan we naar fort Simserhof, het op drie na grootste fort van Maginotlinie. Ook hier een innovatieve en indringende beleving: een geautomatiseerd treintje brengt ons door een groot deel van het fort. Ook hier een film, maar omdat die een Polygoonachtige uitstraling heeft (documentair en niet verhalend) benadrukt die juist het fort en de gangenstelsels in plaats daarvan af te leiden. Het geluid in het dak van het treintje, niet via een koptelefoon, en de dynamische verlichting maken de rit sfeervol en toch informatief. Jammer dat met de Franse slag ergens halverwege de rit de taal opeens van Engels naar Duits gaat.
De erop volgende ouderwetse rondleiding te voet door een ander deel van het fort is goed en informatief, maar niet erg vernieuwend of spectaculair (hoewel dat natuurlijk ook niet altijd hoeft). Wel zijn we erg onder de indruk van het fort waar zo'n 876 man maandenlang op zo'n 30 meter diep onder de grond, op een terrein van bijna 45 hectare in een stelsel van kilometers lange gangen, woonden en werkten. Alle installaties, bedden, keukens en kookgerei, ziekenboeg, en dergelijke zijn nog compleet aanwezig en in prima staat wat het gevoel van hoe het moet zijn geweest om in zo'n fort geplaatst te zijn behoorlijk versterkt.

We hebben zelfs na de rondleiding van anderhalf uur al last van de "beton-blues" waar de militairen in de Maginotlinie last van kregen door het gebrek aan zonlicht en frisse lucht! Ook in Simserhof is duidelijk veel geld gestopt en dat vertaald zich in een bijzondere bezoekervaring.

Toch is voor mij duidelijk geworden dat niet alles wat je van ver haalt ook echt lekker hoeft te zijn. Zo'n bezoek laat soms juist heel duidelijk zien wat je niet moet willen..............

Geschiedenis in de maak: nu nog collectievorming

2010-07-14T19:15:00.004+02:00

Ik reed zojuist naar huis en op de afslag Haarlem-Zuid zag ik uit mijn ooghoek een platgereden Vuvuzela op de vluchtstrook liggen. Vast door een teleurgestelde fan uit het raam van z'n auto gegooid. Symbolischer kan bijna niet na een maand waarin voetbal het leven leek te beheersen, de 'historische' finaleplaats 32 jaar na Argentinië en de teleurstellende nederlaag waarin de geschiedenis die geschreven leek te gaan worden in de knop werd gebroken.
Of je nou een liefhebber van voetbal bent of niet, de afgelopen maand en de manier waarop Nederland met het spelletje omgaat de laatste jaren zijn zeker museumwaardig. Er is meer dan voldoende fysiek materiaal om het beeld van de Nederlandse samenleving in het begin van de 21e eeuw vast te leggen. Mooie samenloop van omstandigheden waarin de recente verkiezingen een protest tegen de multi-culti samenleving laten zien en een maand later een multi-culti elftal enthousiasme in zo goed als diezelfde Nederlanders los weet te maken.

De Oranje gekte met alle bijbehorende spullen (Bavaria jurkjes, Pletterpetten, Vuvuzela's, Leeuwenhosen, Beesies, Brulshirts) heeft waarschijnlijk deels een oorsprong in de commercie die deze zaken inzet als reclamedragers, maar als het publiek er niet ontvankelijk voor was, zou het niks geworden zijn.
Ook de (inmiddels) beroemde Oranjefans "de Indiaan" en "de Generaal" zijn een soort iconen geworden.
Prima beelden en objecten om museaal vast te leggen. Alleen, waar? De Voetbal Experience in Middelburg? De Olympische Experience in het Olympisch Stadion in Amsterdam? Het Nationaal Historisch Museum? (waar dat ook mag komen).

Jammer genoeg besefte ik me dit alles pas een kilometer of wat verderop. Morgen nog maar eens kijken of hij er nog ligt en of ik de Vuvuzela van de vluchtstrook durf te halen!

Schaken, Scrabble en Dammen

2010-07-03T13:10:00.003+02:00

Het mooie van zo'n middelklein museum is dat het schaken en schakelen is, van Dammen naar Schaken en van klein naar groot, soms allemaal op een ochtend. Het ene moment zit je bij de Wethouder om te praten over toeristisch beleid, een half uur later sta je met Willem van de Technische Dienst bij de Eerste Hulp omdat hij met een moker van drie kilo op z'n vingers heeft geslagen!
Met de Hollandse Waterlinie praat je over de liniebrede structuur die na het opheffen van het Projectbureau Waterlinie opgezet moet worden door de forten zelf, een vrijwilliger spreek je aan op zijn weinig gastvrije opmerking tegen gehandicapte bezoekers.
Bij de Museumvereniging praat je mee over experimenten om meer kinderen naar musea te halen, voor het eigen museum bestel je een watertafel waaraan kinderen met water in een Waterlinielandschap kunnen spelen en ontdekken.

Is dat nou een keuze? Of brengt het soort museum dit met zich mee? Ik vrees het laatste en ik hoop het eerste ;-)

Gespreksleider, een vak apart

2010-06-26T16:36:00.003+02:00

Leuk om aan een forumdiscussie over de Oude Hollandse Waterlinie deel te nemen denk je dan. Een dag in het Goud-, Zilver- en Klokkenmuseum in Schoonhoven over de toekomst van de OHWL. In het forum een voorzitter van een historische vereniging, de city manager van Schoonhoven en een medewerkster van het projectbureau OHWL.
Het thema van de discussie is het vermarkten van de OHWL en hoe dat het beste aan te pakken.

En dan blijkt hoe belangrijk een goede dagvoorzitter of gespreksleider is! Er staat voor de discussie een half uur (al niet teveel met vier deelnemers, maar goed). Alleen al het voorstelrondje snoept daar zo 10 - 12 minuten af door de eindeloze verhalen van de man van de historische vereniging en de city manager. De gespreksleider staat erbij en kijkt er stilzwijgend naar.
In de discussie zijn de vragen goed, maar de antwoorden raken niet of nauwelijks aan het onderwerp en gaan vooral over hoe goed Schoonhoven de historische binnenstad heeft aangepakt. De gespreksleider grijpt niet in.
Er volgen reacties uit de zaal waarbij niet relevante stokpaardjes bereden worden. De gespreksleider geeft hen alle tijd voor deze monologen.

Even overweeg ik het forum te verlaten, maar dat wil ik noch de organisatie, noch het Goud-, Zilver- en Klokkenmuseum aandoen. Ik verbijt me maar en hoop dat de rest van de dag meer inhoud heeft (wat gelukkig ook zo is) en dat ze een volgende keer een strakkere gespreksleider inhuren!

Meedoen of niet meedoen, dat is de vraag!

2010-06-18T16:11:00.005+02:00

Merkwaardig hoe de museummens soms beslissingen neemt, gevoel en ratio niet altijd in balans zijn in de besluitvorming.

Mooi voorbeeld is een tweetal activiteiten waarover recentelijk besloten moest worden of we er als museum aan mee willen werken of niet: de "Dag van de Mantelzorg" en "Oktober Kindermaand 2010". Zo op het eerste gezicht beiden loffelijke ondernemingen; de "Dag van de Mantelzorg" wil alle mantelzorgers in de regio Gooi- en Vecht een leuke dag bezorgen om hen te bedanken voor de inzet voor familie, vrienden of kennissen bij ziekte en zorg. "Oktober Kindermaand 2010" wil cultuur en cultureel erfgoed heel laagdrempelig onder de aandacht brengen bij kinderen en hun ouders door in die maand verschillende activiteiten aan te bieden en gratis entree voor de kinderen.

Voor beide activiteiten moet veel georganiseerd worden, kosten veel tijd en zelfs geld en leveren (zakelijk gezien) weinig op. Toch doen de forten in de regio van harte mee aan de "Dag van de Mantelzorg" en hebben de Kindermaand laten schieten.
En dat zit 'm in de manier waarop de achterliggende organisaties de forten en kastelen benaderen! "Dag van de Mantelzorg" kwam voort uit een vraag van iZovator, een innovatieplatform voor de zorg, of het Vestingmuseum mee zou willen werken aan en meedenken over zo'n "Dag voor de Mantelzorg". Door zo'n vraag bij het museum (en later de forten en kastelen in de regio) neer te leggen en ons mee te laten denken in het ontwikkelen van "de Dag" is het een beetje 'onze Dag' geworden.
"Oktober Kindermaand" kwam daarentegen met een verhaal dat ons deed denken aan een oekaze. We 'moesten' van alles organiseren, die activiteiten zelf betalen, ook nog werk in de publiciteit steken en moesten dan de kinderen die op "de Maand" afkwamen gratis entree geven. Het staat hier wat kort en simpel misschien, maar dat gevoel overheerste wel bij de presentatie van "de Kindermaand" aan de forten. En dan gooien de forten dus de kont tegen de krib en doen niet mee! Jammer voor de kids misschien (hoewel, we organiseren allemaal al heel wat leuke kinderactiviteiten en zo duur zijn we nou ook weer niet) maar de Mantelzorgers hebben dit jaar voorrang. Ik hoop dat we een superdag voor hen kunnen verzorgen op 10 november.

Het is dus heel simpel toch weer de toon die de muziek maakt, hoe goed je doel ook is.

Het museum en de boerka

2010-06-18T15:24:00.003+02:00

Hoe gaan musea om met bezoekers in een boerka? Vorige week was er een groep in het Vestingmuseum voor een rondleiding waarvan één van de deelnemers een boerka droeg. De betreffende rondleidster had daar geen probleem mee en heeft de rondleiding gewoon gedaan, maar een andere rondleidster gaf aan de rondleiding dan niet te willen doen: geen gezichtscontact, onvoldoende interactie mogelijk en niet duidelijk wie je voor je hebt. Zij zou de groep weigeren.

We hebben nu binnen de staf afgesproken dat de individuele rondleider (en dat zijn allemaal vrijwilligers) zegt of hij/zij zo'n groep wel of niet wil rondleiden waarbij de groep zelf de keuze heeft de boerkadraagster eventueel buiten de rondleiding te houden of zelfstandig door het museum te gaan.

Ik ben wel benieuwd of andere musea, theaters en culturele instellingen hier ervaring mee hebben of een beleid voor hebben.

Lokale samenwerking

2010-05-09T20:46:00.007+02:00

Het is zo voor de hand liggend en toch hebben de drie (vier) cultuurinstellingen van Naarden elkaar pas na jaren weten te vinden. De Grote Kerk, het Comeniusmuseum, het Vestingmuseum en het Weegschaalmuseum (in oprichting).
Je sprak elkaar wel eens, zag elkaar bij gemeentelijk overleg, openingen van exposities en nog zo wat van die zaken, maar echt samenwerken.......... nee, dat deden we niet.
Wat nu precies voor die verandering heeft gezorgd weet ik eigenlijk niet, waarschijnlijk de maandelijkse ondernemerslunches die we de afgelopen maanden met het Naardense bedrijfsleven hebben gehad. Daar spraken we elkaar langer, over city marketing, de identiteit van Naarden en welke evenementen er dit jaar in de Vesting gehouden zullen worden.

Tijdens die lunches merkten we een behoefte aan een simpele, sobere maar chique stadsplattegrond om de bezoekers aan Naarden te laten weten wat er nog meer in de Vesting te doen is en te zien is. Niet zo'n kaartje vol met advertenties voor Hondenknipsalon "Waf", snackbar "De vette hap" en makelaarskantoor "Het Gouden Huis" om de zaak betaalbaar te maken maar een plattegrond die past bij de sfeer en uitstraling van Naarden Vesting. Uit het gemeentelijk stimuleringsfonds voor promotie en evenementen kregen we een bijdrage en met goeie vormgevers kwam er een mooi plattegrond tot stand.

Ondanks wat omissies (oeps: paar zaken in de vesting vergeten) is de plattegrond goed ontvangen en vliegt schijnbaar de winkels uit.

En...... beter nog, de samenwerking smaakt naar meer! Gevieren kijken we welke activiteiten, promotie, koppelverkoop, arrangementen en ander leuks we kunnen bedenken en ontwikkelen voor dit maar vooral ook voor komend seizoen.
Vanuit het Bezoekerscentrum Naarden in de Utrechtse Poort (te openen in april 2011) kunnen we ons als gezamenlijke cultuurinstellingen van Naarden goed promoten en Naarden is klein en compact genoeg om de liefhebbers langs al die cultuurdeuren te leiden. Waar een goeie lunch al niet goed voor is!

Leiderschap en intervisie

2010-04-20T22:04:00.004+02:00

Cultureel Erfgoed Noord-Holland brengt een paar keer per jaar museumdirecteuren uit de provincie bijeen in de Gouden Zaal van Huis Barnaart in Haarlem om over verschillende onderwerpen te praten. Vorige week over leiderschap in musea, met inleidingen van Freek van Duijn en Margriet Kapteijns, beiden ervaren interimmers in de museum- en theaterwereld.
De geschetste theorie werd al snel gevolgd door voorbeelden uit de weerbarstige praktijk.
Problemen in de communicatie tussen bestuur en directie (de machtsvraag "wie is hier nu eigenlijk de baas?"), hoe stuur je eigenwijze vrijwilligers aan en hoe kijk je naar je eigen leiderschapsstijl.
Freek van Duijn was er vrij uitgesproken in: de cultuursector kent weinig goede directeuren. Volgens hem ligt de oorzaak in belangrijke mate bij gebrek aan scholing en de neiging conflicten binnen cultuurinstellingen weg te negeren.
Het was wel instructief te horen welke problemen in leiding geven en leiding krijgen (vanuit je bestuur) de collega's tegenkwamen. Veelal erg herkenbaar, zowel in je eigen dagelijkse praktijk als die uit het verleden.
Het meest waardevolle inzicht lag voor mij in het feit dat we in de museumwereld niet erg gewend zijn aan het met elkaar delen van die vragen en problemen. Vaak gaan (inderdaad) de koffiebijeenkomsten met collega directeuren over de successtory's, bezoekersaantallen, geld en geroddel.

Vandaar dat het pleidooi van Freek en Margriet voor serieuze intervisiebijeenkomsten van museumdirecteuren mijzelf en een aantal van de andere aanwezigen erg aansprak. Vooral nadat we zo'n intervisie hadden uitgetest op de casus van een van de aanwezigen, de directeur van een niet nader te noemen museum die in conflict lag met (een deel van) zijn bestuur over het beleid voor de toekomst. Mooi om te zien hoe Margriet ons bij de les moest houden en ons scherp op het feitelijke probleem zette omdat we al snel in vermeende zijsporen dreigden af te dwalen.
Een uurtje was duidelijk te kort om het probleem goed door te akkeren, maar smaakte wel naar meer!

Wellicht dat Cultureel Erfgoed Noord-Holland ons hierbij kan helpen met begeleiding en training, of we pakken het zelf op met een goeie gespreksleider.

Geschiedenis in je achtertuin

2010-04-13T09:48:00.003+02:00

Soms is geschiedenis zo dichtbij, letterlijk in je achtertuin. Zo kwam hier gisteren in het museum een meneer die in zijn achtertuin een kanonskogel had gevonden en of dat wat voor het museum was.
Hij was in Huizen aan het graven geweest voor de fundering van een schuurtje en vond daarbij de kogel.

Het aardige is dat zo'n op zichzelf eenvoudig voorwerp heel wat speculatie en discussie kan opleveren. Er staat een cijfer ingeslagen, 7 1/4, zeven en een kwart. Wat wil dat zeggen? Het zijn vrij ouderwetse letters, dus erin geslagen toen de kogel is gegoten? Maar waarom dan? Dat was niet gebruikelijk, voor de maatvoering bestonden er kogelmaten, een soort hoepels die maatgevend waren voor de munitie.
Het gewicht is net even meer dan zes kilo, dus een kogel voor een 12-ponder? Maar daar past hij dus niet in, dat hebben we bij verschillende 12-ponders getest. Voor een 24-ponder is de kogel weer veel te klein, dan stuitert hij in de loop, ook niet goed.

De vondst in Huizen doet vermoeden dat het een kogel geweest is voor de Nederlandse belegeringsbatterijen bij het Beleg van Naarden 1813 - 1814 toen Napoleontische troepen weigerden Naarden te verlaten en over te geven na de door Napoleon verloren Volkerenslag bij Leipzig in oktober 1813 en de vorming van het Koninkrijk der Nederlanden. Tussen november 1813 en mei 1814 beschoten Nederlandse batterijen de vestingstad om de Franse troepen tot overgave te dwingen.

Gedurende de Franse tijd is natuurlijk veel Frans geschut naar Nederland gebracht. De Franse artillerie gebruikte wel 16- en 18-ponder kanonnen, dus misschien is het een kogel bestemd voor een buitgemaakt Frans kanon in Nederlandse dienst.
Zo ook de vindplaats Huizen. Dat is wat ver van Naarden voor een geschutsbatterij. Logischer is als je bedenkt dat Huizen een vissersdorp was met een haventje waar schepen de zware ijzeren kogels konden lossen die van een arsenaal of kogelgieterij uit bijvoorbeeld Amsterdam kwamen.

Zo maakt een simpele ijzeren bal heel wat los en dat allemaal omdat iemand in zijn tuin gaat graven.

Vestingvisie.......... ondernemers............ plannen

2010-04-12T23:36:00.004+02:00

Vanavond een informatiebijeenkomst op het Stadhuis van Naarden. Rijksgebouwendienst en Gemeente presenteren de gezamenlijke "Vestingvisie" aan een gezelschap van Naardense ondernemers. Lucien Keizer (RGD) en Frans van Vugt (wethouder Naarden) houden een bevlogen verhaal over hoe ze de vesting willen opheffen, verbeteren en in balans met verschillende belangen (bewoners, ondernemers, toeristen) willen maken tot een "leefbare en levendige" vestingstad.
So far, so good. Er zijn maar weinig vragen en de spreekstalmeester probeert wat reacties te krijgen van de aanwezigen. Dat lukt maar met mate, men klinkt redelijk enthousiast maar echt op de banken gaat men niet.
Tot een ondernemer met een winkel in de Marktstraat begint over de omzetderving door opgebroken straten en een brug in onderhoud waardoor het winkelend publiek blijkbaar wegblijft. De reactie van wethouder Frans van Vugt valt niet bij iedereen in goede aarde en er ontstaat een zeer emotionele discussie, een debat misschien wel, over wat de gemeente kan, zou moeten, wil en mag doen om de ondernemers in het nauw te ondersteunen tijdens de herinrichting van de vesting.
Een van de winkeliers is zo emotioneel dat hij boos en teleurgesteld wegloopt!

Ik moet vóór het einde van de bijeenkomst weg en weet dus niet hoe het afloopt. Wel vraag ik me tijdens de autorit naar huis af wat dat nu is geweest. Zijn (een aantal van) die winkeliers nu zeikerds? Moeten ze als ondernemers maar rekening houden met dit soort zaken? Elke stad en straat gaat wel eens op de schop, ze kunnen onderhoud toch niet eeuwig uitstellen? Je moet maar een buffertje opbouwen......... Of hebben ze gelijk met de opmerking dat de gemeente meer rekening met ze had moeten houden, ze hebben het al zwaar tijdens deze economische crisis en dan nog zo'n opgebroken winkelstraat er overheen..........

Straks hebben we een prachtige nieuwe, glimmende vesting, met aantrekkelijke pleinen, mooie winkelstraten, leuke terrasjes, citymarketing plus een Bezoekerscentrum en natuurlijk een spannend nieuw Vestingmuseum ;-) Maar hebben we dan nog wel winkeliers? Leeft de vesting dan nog? Waar zit de sweet spot tussen betuttelen, op z'n beloop laten en zorgen voor je ondernemers?
Doet de gemeente het goed? Of doet een gemeente het nooit goed?

Vragen waarop ik geen antwoord heb, wel denk ik dat je als ondernemer creatief met dit soort zaken om kan gaan: "café on the beach" in de opengebroken straat, zand en strandboeken in de boekhandel, anticiperen door klanten vóór de opbreking al op alternatieven voor routes naar je zaak te wijzen en meer van die zaken.

Turquoise dagen.....

2010-04-10T14:16:00.008+02:00

Ik had er nog nooit van gehoord, turquoise dagen, tot Jan Gunnarsson het tijdens een prachtige middag op landgoed Duin en Kruidberg beeldend aan de toehoorders overbracht.
Jan Gunnarsson is de "uitvinder" van het begrip Hostmanship, een soort verbeterde versie van gastvrijheid, gastheerschap. Of, zoals hij het zelf zegt, "de kunst om mensen het gevoel te geven dat ze welkom zijn".
Als je naar zijn verhalen luistert kan je de indruk krijgen dat het wel allemaal erg soft is; lief zijn voor de mensen om je heen, echt luisteren, complimenten geven waar nodig en mogelijk, beetje weeïg misschien wel.
Grappig genoeg zat de zaal vol met mensen van zeer uiteenlopende bedrijven, bij mij aan tafel de RABO bank, de ING, een Belgische bank, een trainingsbureau en ICT'ers, toch niet de softste bedrijven.......
Wat het verhaal van Gunnarsson zo sterk maakt, ook (of misschien wel 'juist') zakelijk gezien, is het feit dat bedrijven nauwelijks meer op hun producten of de prijs daarvan kunnen concurreren. Via internet heb je zo de goedkoopste en beste spullen gevonden en wie je die verkoopt zal je een zorg zijn. Waar je wel het verschil kan maken is in de kwaliteit van je dienstverlening en daar komt Hostmanship in beeld.
Hostmanship is niet passief, wachten tot een klant iets van je vraagt, maar (pro)actief, je klant meer als een gast zien.
Hostmanship Nederland zit in Naarden en via toenmalig burgemeester Peter Rehwinkel kwam ik met Alexander de Vries en zijn mensen in contact.

Musea zijn volgens mij bij uitstek instellingen die baat kunnen hebben bij de filosofie van Hostmanship. Onze bezoekers tot gasten maken, ze welkom laten zijn in onze gebouwen en op het museumterrein, ze niet alleen het museum laten bezoeken maar ze zelf tot onderdeel maken van het museum. Dat is zowel inhoudelijke (voor de ideële kant van het museum) als bedrijfsmatig heel zinvol. Ideëel en commercieel gaan bij Hostmanship hand in hand.

En die turquoise dagen? Dat zij volgens Jan Gunnarsson de dagen waarop je lacht naar de wereld, de wereld terug laat lachen en daarmee zowel jezelf als een ander het gevoel geeft welkom te zijn!
Gelukkig zit turquoise al vrijwel in ons logo, een klein scheutje en we zijn er........

Lol, energie en emotie: werken in een fort!

2010-04-01T20:03:00.007+02:00

Vorige week was ik bij Martin, beheerder van een prachtig fort. Martin was niet happy. Zijn fort gaat op de schop en niet omdat hij dat zo heeft gewild, omdat het beleid van de eigenaar/overheid zo is. Een beleid van buitenaf dat waarschijnlijk uit een heel beleidsmatig denkpatroon geschreven is, maar waarvan ik mij afvraag of er rekening is gehouden met de mensen die in en met dat beleid moeten werken. De vraag is of het het beleid past op dat fort, op die situatie en in de sfeer daar.

We kwamen erop uit dat wat 'makes us tick' in het runnen van een fort, van een vestingmuseum, van cultureel erfgoed in het algemeen, meer een zaak van emotie, energie en vooral veel plezier is, veel meer dan een doorwrocht beleidsplan. We bedenken leuke activiteiten en mooie projecten en als dat nodig is schrijven we het beleid er later wel bij ;-)
Gevoel, ervaring en een educated guess maken dat we geen onzin bedenken. Het proces van verzinnen en uitvoeren kost natuurlijk energie, maar levert ook weer veel energie op.
Participatie van bezoekers en belangstellenden in je fort is vandaag de dag veel makkelijker dan vroeger met internetfora, twitter, blogs en community sites. Daarmee merk je dat de impulsen veel meer uit de omgeving van het fort komen dan uit ivoren torens.

Natuurlijk kijken we wel waar we op middellange termijn heen willen, maar dat is niet in steen gehouwen. Observe, Orient, Decide, Act, de OODA loop van John Boyd, is een prima manier van naar je omgeving en je eigen plannen te kijken en te zien hoe je die moet aanpassen om "in the loop" te blijven.

Homo Ludens; Homo Historicus

2010-03-14T21:45:00.006+01:00

In het overbrengen van geschiedenis gaat het erom de luisteraars, lezers of kijkers mee te nemen in het verhaal. Dat proberen we in musea met tentoonstellingen met originele historische voorwerpen, met audiovisuele programma's waarin we laten zien hoe het leven was. Of we dompelen de bezoeker onder in de tijd van toen; de experience, waarin je geur, beeld, gevoel, kortom de zintuigen inzet om de boodschap over te brengen.

Nu was ik altijd al een liefhebber van historische (bord)spellen, een mooie manier om in de vorming van geschiedenis te duiken. Sinds gisteren is die overtuiging aanzienlijk versterkt door het meespelen in de Megagame "De Bello Gallico"
Een Megagame is precies wat het woord zegt: een historische simulatie op grote schaal, met tussen de 40 en 50 deelnemers: spelers, umpires en organisatie.
In "De Bello Gallico" draait het om de campagne van Julius Caesar van 58 - 50 BC om Gallië onder Romeins gezag te brengen. De spelers vertegenwoordigen Gallische Chiefs, barden, druïden, handelaren en natuurlijk spelen Caesar, Labienus en andere Romeinen hun rol in het spel.

Wat je je pas goed tijdens het spel realiseert, is dat het een heel stuk lastiger is voor de Galliërs om de Romeinen te weerstaan dan je op het eerste gezicht denkt. Veel stammen kunnen elkaar niet luchten of zien en denken de Romeinen te kunnen gebruiken om oude vetes in hun voordeel te beslissen. Wie is er bezweken voor de avances van Rome? Of voor haar dreigementen? Wat zeggen de Goden? Zijn de voortekenen gunstig? En als we Gallië al kunnen verenigen, kunnen we dan op tegen de militaire macht van Rome en het strategisch inzicht van Caesar?

Juist die onmacht om duidelijke besluiten te kunnen nemen, waar op een bepaald moment toch een leider als Vercingetorix opstaat om Gallië te verenigen en de manier waarop Caesar het verzet weet te breken met afwisselend een vuist en een uitgestoken hand (prima typecasting van de man die Caesar speelde overigens) maken dat je veel meer gevoel krijgt voor wat de dilemma's geweest moeten zijn.
Het is een hele organisatie om zo'n spel/simulatie te verzorgen, reden waarom we er (tot dusverre) maar één per jaar in Nederland hebben (in tegenstelling tot Engeland waar Jim Wallman dit meerdere malen per jaar doet).

Jammer, want deze vorm van onderdompeling in geschiedenis zou prima in het onderwijs gebruikt kunnen worden. Niet alleen bij geschiedenis, ook bij onderwerpen als communicatie, onderhandelen, besluitvorming, risico-analyse en dergelijke is zo'n simulatie instructief.
Gelukkig sta ik niet alleen in deze visie op leren en spelen. De beroemde Britse historicus Niall Ferguson (The Ascent of Money, The Pity of War) is ook een aanhanger van wat hij "counterfactual history" noemt. Geschiedenis waar je met de feiten speelt om te zien hoe het anders had kunnen lopen.

Ik verheug me al op volgend jaar en hoop dat we dan weer een mooie combinatie van elementen hebben die het mogelijk maken héél even in de schoenen van hen die geschiedenis schreven te kunnen stappen.............

Power corrupts, ook in de cultuursector

2010-03-14T11:49:00.002+01:00

Afgelopen weken weer eens bevestiging gekregen van de stelregel 'Power corrupts and absolute power corrupts absolutely' (Lord Acton 1887), ook in de culturele sector.
Musea waar de zaken zo vreselijk fout lopen door de vrijwel ongecontroleerde macht van een directeur dat het erfgoed nu in gevaar dreigt te komen.

Op zijn zachtst gezegd zorgwekkend en de vraag oproepende hoe je organisaties daartegen kan beschermen. Dat laatste is lastiger dan het lijkt, ondanks Raden van Toezicht, van Bestuur, Besturen en hoe de controlerende instanties ook mogen heten.
In het geval van erfgoed lijkt het veiligstellen van het erfgoed zelf vooral gelegen in een structuur waarin de beherende instelling geen zeggenschap heeft over het eigendom van het beheerde erfgoed. Dan kan er in elk geval geen vervreemding of in onderpand geven van dat erfgoed plaats vinden.

Bij het Vestingmuseum is de collectie eigendom van de Stichting Vrienden van het museum. Soms best lastig dat als je iets met een collectiestuk wilt, je eerst bij het bestuur van de Vrienden toestemming moet vragen, maar wel een goede beveiliging tegen bovengenoemd misbruik.

Naarden en het leger; tijd voor een nieuwe relatie?

2010-02-08T22:19:00.006+01:00

Naarden is van ouds een garnizoensstadje. Ooit gesticht op de plaats waar het nu ligt vanwege de strategische ligging op de oost - west route van mogelijke aanvallers vanuit het oosten.
Een bewogen militaire geschiedenis was het gevolg: 80-Jarige Oorlog, Rampjaar 1672, Franse tijd met een beleg in 1813 - 1814 en mobilisaties in 1914 - 1918 en 1939 - 1940.
Daarna werd het rustiger, maar de soldaten bleven. Tot 1981 was er een kazerne in Naarden met daarin een eenheid van de Verbindingsdienst.
Pas toen de laatste militairen daaruit vertrokken en Defensie de laatste gebouwen verkocht of overdroeg aan de Rijksgebouwendienst, verloor Naarden haar soldateske karakter.
Dat is niet erg, want Naarden als monumentale stad met een rijk verleden heeft voldoende mogelijkheden om zich in een andere gedaante te presenteren: stad van creativiteit en ontwerpers, stad van culinair genot, stad van beeld en verbeelding en een stad waar men graag woont.
Dat was in de tijd van garnizoenstad wel anders; in de jaren '50 en '60 van de 20e eeuw was de vesting geen welvarend oord. Wie kon, vertrok en je was wel gek als je een woning binnen de wallen kocht. Hoe anders dan nu, waar zelfs de eenvoudigste soldatenwoning voor veel geld weggaat.

Toch is het wel jammer dat dat militaire karakter helemaal verdwenen is. Het is eeuwenlang een onderdeel van het leven en het straatbeeld geweest, zoals deze ansichtkaart van het Promersplein laat zien.
Vandaag had ik een sergeant van de Afdeling Voorlichting/Werving van de Landmacht op bezoek die wilde praten over de mogelijkheid voor de Landmacht zich te laten zien in de samenleving en daarin ook het Vestingmuseum zou willen betrekken.
Nu is dat voor het museum best interessant vanwege de demonstraties en het materieel die men dan meeneemt. Het lijkt me nog veel mooier om één keer per jaar de oude banden met het leger weer aan te halen. Exercitie van het regiment artillerie op het Promersplein, een optreden van de Koninklijke Militaire Kapel, een parade van historische artilleristen (die we zelf in de vesting hebben: Batterij RA en de vestingartelleristen van het museum) en hun moderne wapenbroeders en een static show van het huidige geschut van de krijgsmacht, één dag waarin Naarden weer garnizoenstad mag zijn.

Voor Defensie goed om zich in de samenleving, het dagelijks leven te laten zien, voor Naarden goed om zich bewust te blijven van haar wortels in het verleden.

Opnieuw.............. studentenwerk

2010-01-26T22:39:00.006+01:00

Ik heb al eens eerder geschreven hoe leuk het kan zijn om met studenten te werken. Dat werd vorige week weer onderstreept bij de oplevering van de Personal Museum Guide door een zestal studenten van Fontys Hogeschool in Venlo. Zij doen een master in SOFA (software factory) en hebben een programma geschreven waarmee het Vestingmuseum in de toekomst op de nieuwe locatie Bastion Oranje een innovatieve 'museale meemaking' kan bouwen. Een eerdere groep studenten heeft in 2009 de hardware van het concept getest en laten zien dat het werkt. Deze jongens hebben hart en longen voor het systeem gemaakt, software waarmee je leven in de oude gebouwen kan brengen.

Die meemaking zal het hart van het nieuwe museum worden. Een (inter)actieve wandeling door het leven van militairen in een vestingstad als Naarden rond 1900. Als soldaat, sergeant, kapitein, wasvrouw, commandantsvrouw of met een neutrale rol (waarin je alleen feitelijke informatie krijgt) wandel je straks door het bastion en maakt mee wat die personen toen meemaakten. Het gebouw 'weet' waar je bent en wie je bent en reageert met bij jouw rol horende teksten en beelden. Zo loop je straks letterlijk door de geschiedenis en krijgt die geschiedenis een gezicht en naam. Niet alleen krijg je feitelijke informatie over de ruimten waarin je loopt, ook persoonlijke elementen van het soldatenleven zijn er een onderdeel van; sociale verhoudingen, rangen en standen, wat ze in hun vrije tijd deden, wat ze aten en hoe ze dat vonden......... in de vorm van een museaal toneelstuk waarin je zelf meespeelt.
Hoeveel dichter kan je op het verleden komen?

Het mooie was dat de studenten meer gemaakt hebben dan waarom ik gevraagd had. Ze hebben het idee een stap verder meegenomen, niet alleen een actieve respons op de bezoeker maar zelfs interactiviteit met beeld, geluid en andere fysieke handelingen als input hebben ze in hun software gestopt.

Een goed voorbeeld is een exhibit waarin je als bezoeker als soldaat op wacht moet gaan staan in een wachthuisje. Wachtlopen lijkt wel spannend en leuk, maar als je dat week in, week uit moet doen en er is nooit iets aan de hand, dan is dat behoorlijk vervelend en frustrerend, het soldatenbestaan in vredestijd in een notendop. In de meemaking weet het systeem wie je bent en als je bij het wachthuisje komt, krijg je bevel erin te gaan staan, op wacht. Je krijgt dan te horen dat je niet mag bewegen en bewegingsloos moet blijven staan (wie heeft nooit de schildwachten bij Buckingham Palace gezien?). Bewegingssensoren in het wachthuisje zien of je inderdaad de voorgeschreven drie minuten stil blijft staan (en dan is drie minuten erg lang hoor!). Doe je dat niet en beweeg je te vroeg, dan krijg je op je donder van de drilsergeant. Blijf je netjes staan, krijg je na drie minuten een compliment en kan je verder gaan. En natuurlijk moeten alleen soldaten op wacht staan; sergeanten, officieren en dames lopen natuurlijk geen wacht.

De volgende stap is het werkende concept nu verder te ontwikkelen tot een uitvoerbaar plan, met een inhoudelijke component (welke verhalen willen we vertellen) en een uitvoerinsgcomponent (hoe kunnen we dit systeem ook daadwerkelijk bouwen). Een spannende tocht door (deels) onbekend terrein. Maar met creatieve studenten als die uit Venlo komen we zeker een heel eind!

Vestingmuseum 2.0 of het plan met de moeilijke naam.......

2010-01-13T21:49:00.014+01:00

Vandaag een klein succesje gevierd: de plannen voor de realisatie van een nieuw Vestingmuseum zijn formeel van start gegaan!

Werkend in het Vestingmuseum sinds 2004 werd het mij in de loop van de jaren steeds duidelijker dat het een prachtig museum in misschien wel de mooiste en gaafste vestingstad van Nederland is, maar dat het museum ook onder een heleboel beperkingen opereerde: geen beste ligging binnen de vesting, een erg lastig terrein voor minder mobiele bezoekers, geen aansprekend front of 'smoel' voor het museum, (te) weinig ruimte voor zaken als kantoren, opslag, depot, wisseltentoonstellingen, verhuurlocatie, werkplaats en dergelijke.
Eerst probeer je die beperkingen binnen de begrenzingen van het bestaande museum te verhelpen: een nieuwe plek voor de entree, verplaatsing van het museumcafé en -winkeltje naar een betere locatie, een aantrekkelijker activiteitenprogramma, meer/betere/slimmere marketing en uiteindelijk de complete vernieuwing van de museale presentatie!
Dat helpt wel........wat, maar blijft uiteindelijk toch aanmodderen in de marge.
De enorme terugval in bezoekcijfers tussen begin jaren '90 (ruim 50.000) en 2004 (zo'n 21.000) kon daarmee wel gestopt worden (nu zitten we weer op een 24.500 bezoekers). En ook de financiële positie van het museum die zo'n terugloop van bezoekers met zich brengt (we verdienen 60% van de museuminkomsten uit entreegelden, activiteiten en koffie/winkelverkopen) hebben we kunnen verbeteren, maar, zoals gezegd, het blijft relatief marginaal.

Wat bracht ons tot het ambitieuze (sommigen zeggen: waanzinnige ;-) plan om het museum te willen verplaatsen naar een andere locatie binnen de vesting?
Dat had alles te maken met een groeiend besef bij de eigenaar-beheerder van de vestingwerken, de Rijksgebouwendienst (RGD), dat er meer met de vesting gedaan zou kunnen worden. Traditioneel was de RGD een stenenstapelaar (zoals een van hun medewerkers het noemde): vielen ze om, stapelden ze ze weer op. Maar wat je er daarmee deed was niet aan de RGD maar aan de gebruikers en huurders van die stenen.
De RGD steekt bijna 50% van haar monumentebudget, nodig voor het onderhoud van zo'n 100 monumenten in het hele land, in die ene vesting: Naarden! En daar komen dan maar een kleine 25.000 mensen jaarlijks van genieten, in het vestingmuseum.
Een wat scheve situatie die in 2007 in contrast kwam te staan met het bezoek van een aantal Deense vestingsteden aan Naarden. De Denen lieten zien hoe de Deense rijksoverheid in samenwerking met gemeenten en lokale instellingen als musea en historische verenigingen, veel meer "maatschappelijk rendement" uit hun vestingen weet te halen.
Dat was een eye-opener voor zowel de RGD als de gemeente Naarden en het vestingmuseum. Voor de RGD was het aanleiding een nieuwe beheers- en gebruiksvisie voor de vesting te gaan schrijven.

Dit gegeven was bij mij in het hoofd blijven woelen en rond de kerstdagen van 2007 schreef ik vanuit die woelerigheid een plan om het museum te verhuizen naar Bastion Oranje (Bo), de Gele Loods (Gl) en de Utrechtse Poort (Up). Plan BoGlUp.

Daarin zou de prachtige Utrechtse Poort uit 1877, met een schitterende façade en strategisch gelegen op de toeristische route binnen de vesting, de trekker, het gezicht en de entree van het nieuwe museum vormen. De naastgelegen Gele Loods, een houten genieloods van 45 meter lang bij meer dan 5 meter breed, vormt de eerste bezoeklocatie en vormt een logische verbinding voor de bezoeker vanuit de Utrechtse Poort richting Bastion Oranje. Bastion Oranje tenslotte beschikt over veel interessante en veelzijdig inzetbare gebouwen. Een presentatieketen die vrijwel alle tekortkomingen van de huidige museumlocatie verhelpt en zelfs mogelijkheden schept voor verdergaande inhoudelijke ontwikkeling (waarover in een later blog meer).

Met instemmend enthousiasme van het bestuur benaderde ik daarop een bevriende tekenaar die het plan in een aantrekkelijke artist-impression wist te gieten:

Op 28 februari 2008 had ik de man van de RGD die Naarden in portefuille had op de koffie gevraagd en legde hem de tekening en het plan voor: "Marcel, ik heb een nogal wild plan en hoor graag je reactie".
Die reactie was heel positief en vandaar zijn we vertrokken in het omzetten van visie naar plan en vandaar naar realisatie. De eerste stappen zijn vandaag gezet. Een formele in het tekenen van een samenwerkingsovereenkomst tussen de RGD en de gemeente Naarden en een praktische in het indienen van de aanvraag bouwvergunning voor de restauratie van de Utrechtse Poort door de RGD. Dat is nog geen twee jaar na het op tafel leggen van een wild idee. Dat is snel voor dit soort projecten en vooral te danken aan het enthousiasme van zowel de RGD als de gemeente.

We zijn er natuurlijk nog lang niet en af en toe heb ik best de shakes als ik denk aan alles wat er nog op ons af gaat komen. Maar "who dares, wins" en Naarden en het museum zijn het waard om prominent en prachtig in beeld te komen.................. en te blijven!

Museum en Oorlog

2009-12-30T19:05:00.009+01:00

Kort geleden kreeg ik een tot nadenken stemmende mail van een bezoeker over het fenomeen van het presenteren van oorlog in het museum.
Zij had zich geërgerd aan het ogenschijnlijke gemak waarmee we in het vestingmuseum oorlogsgeweld presenteren; geschiedenis, wapens en militaire techniek als vrij droge feiten tentoonstellen.

Dat is een probleem waar alle militaire musea mee worstelen.
Voor het Vestingmuseum gaat dat zeer zeker ook op. De vraag is, hoe eerlijk ben je naar je publiek toe? Breng je die onderdelen uit de geschiedenis in hun (soms) volle gruwelijkheid, dan loop je de kans dat het publiek naar en misselijk het museum verlaat.
Mag je dat je publiek aandoen? Meestal zijn het toch mensen die gewoon leuk een dagje uit zijn. Aan de andere kant, door het alleen maar bij de 'leuke' en 'mooie' kanten van het krijgsbedrijf te houden, schep je een vals beeld van de geschiedenis.
'Leuk' een kanon afschieten als demonstratie, maar daarbij niet vertellen wat zo'n kanonskogel met het menselijk lichaam deed? Een geweer met bajonet tentoonstellen, zonder toelichting op de verwondingen die een man tot man gevecht met koud staal oplevert?
Veel militaire musea blinken uit in het tonen van de techniek: zalen vol tanks, vliegtuigen, geweren, sabels en andere wapens en uniformen. Ze verhalen weliswaar wel van strijd, lijden en dood, vaak sneeuwt dat toch wat onder bij de hoeveelheid materieel erfgoed.

Hoe kan het dat we als publiek in staat zijn naar films als "Schindlers List" te kijken? Met alle gruwelen van de Holocaust. Of naar "Saving Private Ryan"? Met het bloedbad op D-Day in Normandië in full-colour op het filmdoek. Waarom lezen we boeken waarin alle details beeldend beschreven worden?
Zit dat verschil in de filmkeuring? Of in de keuzevrijheid om zo'n film niet te gaan bekijken en zo'n boek niet te lezen? Maar je hoeft toch ook niet naar een museum toe (behalve met school en dan zou juist het hele, complete, verhaal voorop moeten staan), dat is een vrije keuze net als het gaan naar de film of lezen van een boek.
Moeten musea vooral leuk en gezellig blijven?

Voor het nieuwe Vestingmuseum dat we in de periode 2010 - 2014 verwachten te ontwikkelen is het goed die vragen te stellen en de dilemma's van vertellen en presenteren onder de loep te nemen.
Gisteren was ik daarvoor in Ieper in het "In Flanders Fields Museum" dat bekend staat om de indringende manier waarop men de Eerste Wereldoorlog presenteert. Ik moet zeggen dat het mij wat tegenviel qua inleving en gevoel voor de mannen in de loopgraven. Veel teksten en foto's, vitrines met objecten, behoorlijke traditioneel qua tentoonstellen.
Wat op mij het meeste indruk maakte was een opstelling van gasmaskers waar om de paar minuten gas (rook) omheen opsteeg terwijl gedichten van Wilfried Owen en John McCrae werden voorgedragen:

'Gas! GAS! werd er gebruld. Als de donder rukten we
Die rotmaskers net op tijd over ons hoofd.
Een kreeg het niet voor elkaar
En krijste vertwijfeld als een dier in nood.
Vaag zag ik door mijn beslagen glazen, in een dichte waas
Als onder water in een snotgroene zee, hoe hij verzoop.
(Wilfried Owen: Dulce et decorum est)

De suggestie is soms sterker dan het werkelijke beeld.

Heel sterk hierin is het Museum Het Dolhuys in Haarlem, museum van de psychiatrie. Een mengeling van traditionele opstellingen met objecten en materialen uit de geschiedenis van de psychiatrie met de verbeelding van de levenswereld van de psychiatrische patiënt.
Het Dolhuys is geen 'leuk' museum, wel ontroerend, informatief en reflectief. Een museum dat je bijblijft.

Dat zou wel eens de richting van het verhaal van oorlog en vrede door de eeuwen heen in een vestingstadje als Naarden kunnen zijn..........

Cultuur en geschiedenis en politiek

2009-12-14T22:21:00.011+01:00

Een week of wat geleden was er een boeiende middagconferentie bij BMC Consultancy met als onderwerp "Cultuur". Vooral de workshop 'Lef en Leiderschap' leverde een mooie discussie op over de positie van cultuur in de politiek.
De conclusie was dat de hedendaagse politiek niet veel inhoudelijks heeft met cultuur, het gaat vooral om geld en machtsspel, zoals bijvoorbeeld bij de locatie van het Nationaal Historisch Museum.

Pas later besefte ik me dat er geen woord was gesproken over wat die cultuur dan wel zou moeten zijn, voor wie en met welk doel. Een korte zoekslag op internet leerde me dat er een enorm aantal definities in omloop zijn, vele tientallen.
Deze vond ik wel aardig vanwege de beknoptheid en scherpte: Cultuur heeft dus te maken met maken, scheppen, creëren. Wat verbouwd wordt, gecultiveerd, bewerkt door de mens, of gecreëerd, dat is cultuur.
Scherp, want bij BMC kwam ter sprake dat Geert Wilders en zijn PVV voorstellen alle cultuursubsidies af te schaffen. Dat roept meteen de vraag op "Hoezo afschaffen?", Wilders wil toch de Nederlandse en Westerse cultuur behoeden tegen de oprukkende Islam?
Waar zit dan het verschil tussen de 'cultuur' van de PVV en de 'cultuur' die we over het algemeen zien in de "C" van het Ministerie van OC&W?
Is dat 'high culture' vs 'low culture'? André Hazes versus Het Nederlands Danstheater? Het Stedelijk Museum met moderne kunst tegenover het Spoorwegmuseum met locomotieven en wagons? En waar plaats je een orkest als dat van André Rieu?
Ik vermoed dat Geert een wat selectieve kijk op cultuur heeft.

Het doet me denken aan een gesprek dat ik een paar jaar geleden voerde in het Luchtmachtmuseum met een luchtmachtgeneraal die had aangegeven niks met het verleden te hebben en vond dat het museum maar opgeheven moest worden. Ik vroeg hem waar hij zijn vliegeropleiding in was begonnen en dat zette hem aan tot een enthousiast verhaal over de leskisten uit de jaren '60 en de vraag of we zo'n toestel ook in het museum hadden, zíjn geschiedenis, zíjn cultuur.........
Een soortgelijk verhaal was de man die ik op de Vakantiebeurs aansprak of hij ons museum kende. Hij zei nooit naar musea te gaan omdat hij niks met geschiedenis had. Ik vroeg hem naar het WK Voetbal '74 en toen hij vol vuur over die verloren finale begon kon ik hem toch wel overtuigen van het feit dat ook dat geschiedenis is, zíjn geschiedenis, zíjn cultuur............
Misschien gaat deze meneer nu wel naar de Voetbal-experience in Middelburg, voetbalthemapark en voetbalmuseum in één.

Ik ben ervan overtuigd dat het een kwestie is van het juiste haakje vinden om iemand vast te kunnen haken aan 'cultuur'.
Daarbij kunnen instellingen die in staat zijn verschillende maatschappelijke groepen in hun gemeenschappelijke interesse met elkaar te verbinden een belangrijke brugfunctie vervullen. Kastelen, forten en technische- en vervoersmusea zijn naar mijn idee bij uitstek dat soort instellingen.
En natuurlijk is ook het Vestingmuseum zo'n plek en kan dat met de verhuizing en vernieuwing binnen Naarden-Vesting nog meer worden: een spannende beleving, letterlijk binnenin cultureel erfgoed, die met een beetje geluk ook aan niet direct in geschiedenis geïnteresseerde bezoekers toch wat kennis en belangstelling en begrip voor cultuur meegeeft.

De onrendabelen, in musea?

2009-11-29T21:10:00.012+01:00

Vorige week de verontrustende documentaire "De Onrendabelen" van Marcel van Dam gezien en afgelopen vrijdag het vervolg in de uitzending "Eigen schuld, dikke bult" met Paul Witteman en een viertal deskundigen op het gebied van (sociale) bekwaamheden, hersenontwikkeling en werk & inkomen.

Verontrustend omdat ik me blijkbaar onvoldoende realiseerde dat er zoveel mensen buiten de boot vallen. En niet alleen buiten de boot van werk, ook buiten de boot van meetellen voor de samenleving. Verontrustend ook omdat ik vanuit het museum weet dat er veel werkzaamheden zijn die 'de Onrendabelen' voor ons museum zouden kunnen uitvoeren en waarschijnlijk ook voor veel andere cultureel- en sociaal-maatschappelijke instellingen.

Bij het weer functioneel maken van monumenten die ongeschikt of te kwetsbaar zijn voor normaal economisch gebruik (zoals de vestingwerken van Naarden)is een mooie term in gebruik: maatschappelijk rendement.
Daarmee bedoelen we dat de investeringen die het Rijk jaarlijks in onderhoud en beheer van bijvoorbeeld Naarden Vesting steekt niet in geldelijke opbrengsten (huur) terugkeren, maar wel in schoonheid, cultuurbehoud en cultuurbeleving voor bezoekers aan de vesting. De belastingbetaler krijgt dat maatschappelijk rendement terug voor zijn belastingeuro's.

Dat principe zouden we ook van toepassing kunnen verklaren op de problematiek van 'de Onrendabelen'. Zoals een van de experts in het programma van Paul Witteman al aangaf, vroeger liepen er in bedrijven en instellingen een aantal mensen rond om koffie rond te brengen, de post, kopieerwerk te doen, kleine klusjes en nog zo wat van die dingen die het werk gemakkelijker en soepeler maken. Deze mensen dragen in economisch rendement niet direct bij aan het resultaat van een bedrijf, hun rendement zit in werkplezier, zowel van henzelf als van andere medewerkers, saamhorigheid en een gevoel van meedoen in de samenleving.
Bovendien vraag ik me af of de geringe extra kosten die 'de onrendabelen' met zich meebrengen als ze betaald kunnen gaan werken, niet terugverdiend worden op andere terreinen. Een geringer beroep op de gezondheidszorg bijvoorbeeld, een mens die zich nuttig en gewenst voelt is immers minder vaak en minder ingrijpend ziek. En ook door een lager beroep op sociale voorzieningen en diensten.
De meerkosten van een extra bedrag bovenop de hoogte van een uitkering is dan snel terugverdiend lijkt me.
Helaas zijn al deze functies verdwenen uit bedrijven en instellingen vanwege efficiency maatregelen. Toen ik bij het Luchtmachtmuseum werkte in de jaren '90 bestond dit nog wel. Een aantal militairen mocht de laatste jaren voor het functioneel-leeftijd-ontslag en na een reorganisatie waarin hun baan was verdwenen, uitdienen in het museum, een prima maatregel die het gevoel van eigenwaarde van de betrokkenen zeker goed deed, een soort bedankje voor jaren trouwe dienst vormde en menigmaal niets afdeed aan het enthousiasme en de inzet van die medewerkers. Integendeel, velen bloeiden weer op en vonden hun plek in een geheel andere functie dan welke ze jarenlang uitgeoefend hadden. Ik vraag me overigens af hoe dat beeld er nu binnen de Krijgsmacht uitziet.

Zou de museumwereld niet een sector kunnen zijn die 'de Onrendabelen' rendement gaat laten opleveren? Maatschappelijk rendement dan wel. Als 'maatschappelijk rendabelen', mensen die in het economisch verkeer wellicht niet meekunnen, maar die zich op andere vlakken en vakken prima zouden kunnen ontplooien, zowel tot (werk)plezier van henzelf als in hun bijdrage aan onze samenleving.

De Resolutie van Middelburg zoals met enthousiasme ontvangen tijdens het jaarlijkse Museumcongres, spreekt over "De Nederlandse musea gaan proactief de gemeenschap en de politiek benaderen om, vanuit onze kerntaken en met respect
voor onze authenticiteit, plannen en programma’s te ontwikkelen ter ondersteuning van sociaal-maatschappelijke opdrachten en projecten"
Daar sluit een visie op hoe musea samen met de zwakkeren in de samenleving erfgoed kunnen beheren goed aan. En mooi genoeg niet alleen vanuit eenrichtingverkeer van een vorm van hulpverlening, nee vanuit wederkerigheid die ook inzet van de andere kant vraagt, inzet op een verantwoord niveau en in een passend tempo.

Musea, museumvereniging, overheid, sla de handen ineen en kijk of we samen met 'de Onrendabelen' voor maatschappelijk rendement kunnen zorgen.

Fluisteren en vragen stellen

2009-11-19T23:23:00.004+01:00

Vandaag een blog over een onderwerp dat (gelukkig) ver van het museumwerk afstaat, althans in het Nederland van vandaag.
Het onderwerp staat dan wel ver van het museum af, het roept wel op of een museum niet veel indringender vragen zou moeten stellen. Musea zijn bij uitstek plaatsen waar je zaken kan bekijken, waar zaken uitgelegd en toegelicht worden, maar of het ook plaatsen zijn waar heel expliciet vragen gesteld worden............?

De aanleiding ligt in het lezen van het boek "The Whisperers, Private Life in Stalin's Russia" van Orlando Figes, een soms letterlijk adembenemend boek over hoe gewone Russen overleefden (en heel vaak ook niet) in het Rusland van Stalin.
Verhaal na verhaal, voorbeeld na voorbeeld laat zien hoe het communistisch ideaal in de jaren na de geslaagde revolutie van 1917 naar de achtergrond verdwijnt en je, zeker na de machtsovername door Stalin, Rusland in een bedompt land van wantrouwen en intimidatie ziet veranderen. Om Rusland in die periode een politiestaat te noemen doet het systeem van angst en intimidatie tekort. Ik geloof dat zelfs het Nazibewind in Duitsland niet zo'n complete controle over haar burgers had. Zonder de gruwelen van de Gestapo te willen bagatelliseren, het Rusland van eind jaren '30 was zo doordesemd van afluisteren, informeren, spioneren, beschuldigen en bestraffen van Sovietburgers door andere Sovietburgers dat het nauwelijks is voor te stellen.
De geheime politie (NKVD) speelde een grote rol, maar toen het mechanisme van aangeven, beschuldigen, intimideren en verdachtmaken eenmaal goed was gaan rollen, werd het een zichzelf voedend monster. Er niet aan meedoen kon in veel gevallen betekenen dat jij blijkbaar niet oplettend genoeg was, dat jij niet bereid was spionnen en verraders, die wel in je omgeving actief moesten zijn, op te sporen en aan te geven. En dan werd je vanwege een gebrek aan activisme zelf opgepakt en afgevoerd. Damned if you do and damned if you don't, welke kant je ook opspringt, ze pakken je altijd. Ook en zelfs tegen je familie en kinderen kon je niet meer zeggen wat je dacht, omdat ze bewust of onbewust jou opmerkingen door konden geven of omdat de muren in Soviet communale woningen papierdun waren en je buren bereid waren je aan te geven om jouw, iets grotere appartement over te nemen. De Fluisteraars en zelfs fluisteren was soms al te luidruchtig. Honderdduizenden verdwenen in de Gulag, de strafkampen, honderduizenden werden vermoord en de Sovietpsyche was zodanig dat velen dachten dat alleen in hun geval een fout gemaakt was, al die anderen hadden blijkbaar iets gedaan waarvoor ze gestraft moesten worden.
Tot in de jaren '90 van de 20e eeuw durfden Russen hun kinderen en kleinkinderen niet te vertellen dat zij in een kamp hadden gezeten of zelf kinderen waren uit een zogenaamd anti-soviet gezin (Kulakken, Trotskyisten, Bourgeoisie), dat kon gevaarlijk zijn en hoewel het Sovietregime al jaren was verdwenen, je weet maar nooit of het niet terug zou komen............

Adembenemend en mindboggeling, ik schreef het al. Als je dat dan vergelijkt met de samenleving waarin wij nu leven, is dit een absolute hemel op aarde. Het begint pas voorstelbaar te worden als je je gaat voorstellen dat je je eigen familie niet kan vertellen dat je een hekel hebt aan Jan-Peter Balkenende, de maandenlange opbreking van je straat een brevet van onvermogen van de gemeente is, zelfs niet dat het Nederlandse onderwijssysteem beroerd is. Alles, zelfs de geringste kritiek of het kleinste ongenoegen kan zich tegen je keren.
En wat heeft een museum daarmee te maken? Zouden musea niet veel vaker vragen moeten stellen aan hun bezoekers? Zeker musea als het Vestingmuseum die oorlog en vrede tot onderwerp hebben, maar ook andere musea voor wie onze samenleving een gegeven is waar je (schijnbaar) nauwelijks over hoeft na te denken.
Laat niet alleen zien hoe het vroeger was, leg niet alleen uit waarom mensen toen bepaalde dingen deden, zet je bezoeker ook voor het blok, stel hem voor (morele) dilemma's die hem aan het denken zetten over fundamentele waarden.
Ik weet, het klinkt allemaal erg hoogdravend, maar ik ben ervan overtuigd dat je met herkenbare situaties dicht bij je publiek kan komen en hen die vragen kan stellen. "The Whisperers" staat vol met alledaagse, bijna banale, maar angstaanjagende voorbeelden. In zo'n situatie willen we niet terecht komen en musea kunnen daar wellicht een klein steentje aan bijdragen.

Een advertentie verkopen.....

2009-11-08T16:49:00.005+01:00

Misschien wel de vervelendste telefoontjes die je kan krijgen. Of ik neem ze direct op, maar eigenlijk erger nog is als ik de collega's al hoor zeggen "daar ga ik niet over, ik zal u even doorverbinden", dan weet ik al wel wat er aan zit te komen.
Ze beginnen meestal met een heel verhaal over waarom hun blad of magazine zo'n uniek platform is om je publiek te bereiken en dan weet ik het meestal al wel. Vaak onderbreek ik ze dan al in hun verhaal om te zeggen dat we een klein museum zijn met weinig budget voor dit soort advertenties (de enige keer dat ik blij ben dat we een klein museum zijn en weinig geld hebben).
Soms slaag ik erin ze dan al af te poeieren, vaak kost dat nog wat meer moeite, je wilt het tenslotte een beetje beleefd houden, nietwaar.
Één verkoper is wel erg vasthoudend. We hebben de afgelopen jaren een paar keer in zijn gids geadverteerd, dat was niet duur en het leek een doelgroep te bereiken die interessant voor ons kon zijn (Amsterdammers op zoek naar een uitje in het weekend). Dit voorjaar had ik besloten die advertentie niet meer te gaan plaatsen, postcode onderzoek gaf onvoldoende respons uit Amsterdam aan en hoewel het advertentiebedrag niet hoog was, kan ik het maar één keer uitgeven. De verkoper, Peter genaamd, nam daar geen genoegen mee. "Het is niet duur", "Je bereikt er een unieke doelgroep mee", "We werken nu al een paar jaar samen" om tenslotte naar "Je gaat het me toch niet maken om te stoppen?!" en "Dan bel ik van het najaar weer voor de volgende uitgave" te gaan. Ik werd langzamerhand steeds geagiteerder in mijn weigering nog een advertentie te plaatsen en mijn uitleg dat het uiteindelijk toch mijn beslissing is om te adverteren of niet en gooide de telefoon er tenslotte op met een "Ik ben toch niet verplicht te adverteren!".

Afgelopen week had 'Peter' blijkbaar zo'n bord voor z'n kop dat hij doodleuk weer belde; "Met Peter van Uitgeverij M., even over de plaatsing van de voorjaarsadvertentie 2010" waarop ik hem zei dat ik toch dacht duidelijk te zijn geweest en GEEN advertentie meer te willen plaatsen. Hij begon gewoon weer zijn hele litanie aan argumenten en ouwe jongens krentenbrood verhalen af te steken.
Het is tot nu toe de enige keer in het museum geweest dat ik schreeuwend "Ik heb toch NEE gezegd!!!" de telefoon neersmeet.

Overigens ook wel weer lekker om een keer te kunnen doen hoor ;-)

In de keuken van een ander

2009-11-05T22:33:00.003+01:00

Er ploffen zoveel uitnodigingen op je (digitale) deurmat, er is soms geen beginnen aan, wil je ook nog wat werk uit je handen laten komen.
De uitnodiging voor de bijeenkomst van vanmorgen heb ik dan ook lang in het postvak "in" laten zitten, maar ik ben erg blij er toch op in gegaan te zijn. Een kijkje achter de schermen van het Verkade Paviljoen in het Zaans Museum. Opdrachtgever Fokelien Renckens van het museum en makers (ACT2 en IJsfontein) van dit stuk interactieve bedrijfsgeschiedenis boden een aantal collega's de gelegenheid te horen en te zien waarom bepaalde keuzes gemaakt zijn, waar concessies zijn gedaan, hoe het paviljoen in de rest van het museum past, maar ook om te horen wat wij ervan vonden.
Voor wie nog niet geweest is: hier krijg je een goede indruk, maar ruiken, spelen en proeven (helaas alleen in de museumwinkel/museumcafé) doet veel meer!

Ik was er een maand of twee geleden met vriendin en kinderen (8, 12 en 14) geweest en kende het Paviljoen en de interactieve presentatie dus al. Wat nu zo leuk was, was om te horen of de ervaringen die wij van ons bezoek hadden meegenomen, overeen kwamen met de uitgangspunten en visie van het museum en de makers.
Uiteraard bleek dat natuurlijk deels wel en deels ook niet zo te zijn.
Sommige dingen vallen je zelfs helemaal niet op, tot ze uitgelegd worden en dan kan je ze niet meer uit je systeem krijgen tijdens het bezoek! Zo vertelde Cas Verholt van ACT2 dat de meisjes van Verkade in de tijd dat er nog geen radio op het werk was, samen operettes zongen, op het ritme van de koekjesmachines. ACT2 en IJsfontein
hebben hieruit acht muziekstukken laten componeren van vier minuten elk, ook op basis van het ritme van de machines. Dat was me bij het eerste bezoek helemaal niet opgevallen en nu hoorde ik ze telkens weer.

Grappig ook om te merken dat een van de kritiekpunten van de kinderen op het Paviljoen ("het is wat beperkt", "we waren er al snel doorheen") nu precies de bedoeling van het museum bleek te zijn, namenlijk niet meer dan 30 minuten omdat dat de tijd is die buitenlandse bezoekers aan de naastgelegen Zaanse Schans hebben voor een bezoek aan het museum!

Minstens zo goed als het bezoek aan plus uitleg in het Paviljoen was de discussie na afloop. Moeten we niet uitkijken dat we als musea niet teveel voor de gimmick gaan? Maken al die interactieve 'spelletjes' je museum niet tot een veredelde speeltuin, alleen nog maar leuk voor kinderen? De techniek vanwege de beschikbaarheid gebruiken? Wat doet zo'n Paviljoen met de waardering voor de rest van je (nog) niet zo interactieve museum? Dwingt zo'n eerste stap je niet tot het aanpakken van de rest van de exposities? Met oa. alle personele en financiële gevolgen van dien.
Ik geloof dat de verwachtingspatronen van bezoekers van musea toch al (onherroepelijk) aan het veranderen zijn onder invloed van wat het Spoorwegmuseum, Beeld en Geluid en anderen hebben neergezet. Die interactiviteit en beleving is langzamerhand de maat der dingen geworden.
Helaas genoeg doe je daar niet alle doelgroepen een plezier mee denk ik. Zo zou ik mijn vader niet graag meenemen naar Beeld en Geluid, hoewel hij liefhebber is van historisch beeld en geluidsmateriaal. Hij zou binnen vijf minuten gillend wegrennen vanwege het lawaai en de lichteffecten.
Nu weet ik wel dat je het niet iedereen naar de zin kan maken en dat je keuzes maken welke doelgroep je prioriteit wilt geven, voor mij zou het meemaken van beleving en activiteiten in het nieuwe Vestingmuseum een keuze op zich moeten zijn. Je kan je laten onderdompelen in het verleden, maar moet het ook afstandelijker, neutraler tot je kunnen nemen.

De lessen van vandaag voor mij zijn duidelijk dat de techniek ondergeschikt moet zijn aan de boodschap, het verhaal en de objecten van het museum (in het Vestingmuseum zijn gebouwen en terreinen de belangrijkste en verhalende objecten).
Techniek mag ook niet zichtbaar aanwezig zijn. Voor het publiek moet de interactive op onzichtbare manier een stukje magie aan het bezoek toevoegen.
En bij voorkeur is een interactieve opstelling gemaakt om met meer mensen te spelen of te doen. Je gaat vrijwel nooit alleen naar een museum.

Overigens doet het Zaans Museum dit allemaal in het Verkade Paviljoen. Wat dat betreft is het een perfect voorbeeld van interactieve bedrijfsgeschiedenis. Het enige dat echt ontbreekt, wat de hele ervaring echt af zou maken, is dat je bij het koekjesinpakspel aan het einde zo'n mislukt en gebroken met suiker bestrooid koekje uit de inpakmachine krijgt! Nu moet je na afloop van je bezoek in het Museumcafé zelf iets lekkers bij je koffie of thee bestellen. Jammer, want the proof of the koekie is in the eating.

Besturen sturen

2009-11-01T23:48:00.003+01:00

Het museumbestuur, je kan niet met ze en je kan niet zonder ze. Net als het werken met collega's in een bedrijf heb je je bestuursleden veelal niet voor het uitkiezen. Er zit al een hele club als je komt en als er een bestuurslid opstapt, weet dan maar weer eens een geschikte opvolger te vinden.
Mijn eerste museumbestuur (in een niet nader te noemen provinciestadje in Zuid-Holland) bestond uit een zeer gemêleerd gezelschap: wethouder cultuur, (ex) voorzitter van de oudheidkamer, voorzitter lokale winkeliersvereniging, voorzitter historische vereniging, directeur zalencentrum en twee 'gewone' leden. Van behoorlijk progressief tot klein christelijk, van even in de 30 tot dik in de 70 door elkaar. Bijeengebracht uit de noodzaak vele clubs te verenigen in een bestuur voor het plaatselijke museum, lokale VVV en evenementenbureau was het een gezelschap dat het maar moeilijk eens kon worden over de te varen koers: vooruitstrevend museum en bruisend activiteiten- en evenementencentrum of statisch historisch museum en passieve VVV folderpost. En daar kom je dan als pas afgestudeerd historicus tussen te zitten. Een goeie leerschool, twee jaar in de provincie, veel improviseren, laverend tussen een gemeentelijke visie, de soms wat platte plannen van de lokale winkeliers en de bedenkingen van de vele kerkgenootschappen (ruim 25 stuks) bij een verscheidenheid aan onderwerpen. Een tentoonstelling over de vele facetten van "Bliksem" gaf vele felle discussies binnen het bestuur aangezien enkele bestuursleden het een heidens onderwerp vonden en het onderwijs waarschuwden er niet heen te gaan.

Dat was min of meer mijn eerste les in "hoe om te gaan met je bestuur". Er zouden er nog vele volgen..........

Waar ik echter heen wil is het dilemma waar veel besturen en bestuursleden voor staan: "besturen" in de zin van "handen aan het stuur", direct van richting kunnen veranderen als dat nodig lijkt, of besturen op afstand, een groot deel van het beleid en de uitvoering daarvan overlaten aan de directeur en de museumstaf.
Dat heeft met de persoonlijkheid van bestuursleden en directeur te maken, maar ook met verwachtingen, aansprakelijkheidsgevoel, risico mijden en nog zo wat van die dingen.
Grosso modo zijn er twee gangbare bestuursvormen in museumland, het 'gewone'bestuur met voorzitter, secretaris, penningmeester met daaronder een directeur en museumstaf. De andere vorm is het bestuur naar commissarissenmodel, een directeur die tevens enig bestuurslid is van het stichtingsbestuur met daarboven een Raad van Toezicht oid die over de echt grote lijnen gaat, de directeur-bestuurder aanneemt en ontslag verleend en jaarlijks de goedkeuring aan het gevoerde beleid geeft.
De eerste vorm is er meer een van "hands on" besturen, de tweede een van meer afstand van de RvT bestuur en meer handelingsvrijheid voor de directeur-bestuurder. Voor beide modellen is wat te zeggen en beiden hebben ook hun nadelen.
Bij het tweede model, het commissarissenmodel, heb ik het in een aantal musea fout zien gaan. De Raad van Toezicht hield te weinig toezicht en de directeur kreeg de gelegenheid een eigen koninkrijkje te creëren, met alle negatieve gevolgen van dien voor museum, collectie en personeel. Soms ging dat bijna letterlijk tot de rand van de museale afgrond waarbij verkoop van collectieonderdelen heel normaal werd gevonden om de bouw van luchtkastelen mogelijk te maken.
Zolang het goed gaat, is het een prachtig model dat een museum daadkrachtig maakt en waar veel in korte tijd gedaan kan worden. Gaat het fout, dan gaat het vaak ook goed fout..........
Het eerste model van het 'gewone' bestuur is wat behoudender, er is meer terugkoppeling naar de bestuurders nodig en als die om de een of andere reden willen vertragen, is daar alle mogelijkheid toe. Ik heb het idee dat het echter niet zo snel uit de hand kan lopen met een directeur die geheel zijn eigen gang kan gaan.

Het Vestingmuseum kan zich al jaren gelukkig prijzen met een bestuur dat weliswaar een normaal stichtingsbestuur is, maar dat hands off bestuurd, meer fungeert als een klankbord en toetssteen dan als een belemmerend controle mechanisme.
Als ik ze nodig heb, zijn ze er om me bij te staan, veelal geven ze me de vrijheid om de museumzaken zelf te regelen, zolang dat binnen de afgesproken (ruime) kaders blijft.
Het geheim daarvan zit in een goede mix van (relatief) jonge en werkende bestuursleden die het zo druk hebben met werk en gezin dat ze alleen echt op hoofdlijnen kunnen besturen en gepensioneerde en gepassioneerde mensen die meer tijd koppelen aan een goed gevoel voor verhoudingen. Je moet ze echter met een lampje zoeken en soms flikkert je lampje ietsjes...........

Collectiebeheer

2009-10-10T17:28:00.002+02:00

Een gesprek met de collectiebeheerder van het Legermuseum eerder deze week deed me weer eens beseffen hoe kwetsbaar (technische) musea zijn in hun collectiebeheer.
Geen wet zoals de Archiefwet die ervoor zorgt dat collecties in Nederlandse musea zorgvuldig bewaard worden. Het is helemaal afhankelijk van het individuele museum of er veel geld, menskracht en tijd naar collectiebeheer gaat. Het vervelende van collectiebeheer is dat het niet erg flashy is, het dagelijks werk aan historische voorwerpen niet sexy genoeg om een minister een lintje voor te laten doorknippen zoals dat bij mooie en spectaculaire tentoonstellingen of nieuwe gebouwen wel het geval is.
En toch, zonder restauratoren, behoudsmedewerkers en collectiebeheerders geen prachtige schilderijen om naar te kijken, geen restauratie van vervallen transportmiddelen en een groot verlies aan (technische) kennis over het gebruik van die zaken in het verleden.

Nu beperkt mijn kennis zich tot technische- en transportmusea, maar de situatie binnen die musea is niet erg vrolijkstemmend. Als ik zie hoeveel kennis op dat gebied de afgelopen jaren verdwenen is en nauwelijks vervangen.........
En het lijkt zo makkelijk, zeker in musea met technische collecties. Ach, een monteur is wel te vinden en wat krom is buig je recht, wat verveloos is geef je een kwastje en het staat er weer glimmend en glanzend bij. Helaas, was het maar zo makkelijk. Want, is die verveloze locomotief nog voorzien van de originele verflaag? Wat voor verf was dat? Zijn de gebruikssporen niet een onderdeel van het verhaal van die locomotief? En dat gat in dat jachtvliegtuig, is dat een gat vanwege slecht onderhoud? Of is het er in 1943 ingeschoten? En moet je het dan repareren of niet? En als je het gaat repareren, welke technieken gebruik je dan en welke (hedendaagse) materialen? Een vakgebied vol valkuilen en morele dilemma's.
Het mooiste (of beter, slechtste) voorbeeld is de collectie vliegtuigen in het Legermuseum in Brussel. Na afloop van de Eerste Wereldoorlog zijn die vliegtuigen rechtsstreeks van het slagveld het museum in gereden en door geldgebrek is er vrijwel niets aan die toestellen gedaan. Ze waren weliswaar in slechte staat, maar wel volkomen origineel, qua verf, kleuren en insignes, materiaal ed. Prachtige tijdmachines die vol zaten met informatie over die periode uit de geschiedenis.
Een paar jaar geleden kwam ik er weer eens en schrok bij het zien van totaal 'gerestaureerde' toestellen, glimmend en glanzend onder de spotlights. Op mijn vraag hoe dat was gekomen, gaf de conservator vol trots antwoord dat ze nu eindelijke geld hadden gekregen en alle toestellen volledig gerestaureerd hadden! Er was helaas weinig origineels meer aan de toestellen te ontdekken.
Helemaal erg is het als zo'n historisch object weer vlieg-, vaar of rijklaar gemaakt gaat worden. Weliswaar kan je het dan weer in de habitat zien waarvoor het gemaakt is, vanwege visuele en veiligheidseisen is dan helemaal alle originaliteit eruit gehaald en erger nog, zijn zaken toegevoegd die er origineel nooit in gezeten hebben.

De collectiebeheerder van het Legermuseum kwam met een mooi voorstel om bij alle aankopen voor musea meteen een bedrag mee te financieren dat is een restauratiefonds zou gaan waarvan het toekomstige beheer en behoud van het voorwerp betaald kan worden. Gevaar van zo'n aanpak is natuurlijk dat er een aantrekkelijke pot geld ontstaat om uit te graaien voor meer visuele zaken in het museum.
Tijd voor een echte museumwet misschien?

Van oude dames en verhalen van Indië

2009-10-06T22:05:00.002+02:00

Vandaag samen met filmmaker Fred Pelder een interview gedaan met mevrouw Huizer.
Eerder schreef ik al over het Project Tarakan , een onderzoeksproject naar de restanten van het erfgoed van de Tweede Wereldoorlog op het eilandje Tarakan aan de oostkust van Borneo.

Mevrouw Huizer woonde daar van 1936 - 1938 met haar man die genieofficier was en haar vader die toen administrateur was van de BPM (nu Shell) op Tarakan.
Ze vertelde ons van het leven op zo'n eilandje, van de rangen en standen die toen nog sterk van toepassing waren, van het feit dat vrouwen niets in te brengen hadden en van de eentonigheid van het dagelijks leven in die kleine gemeenschap.
Veel kon ze ons niet vertellen over de toenemende spanning in de oost, behalve dat men die telkens wel voelde als weer een Japanse tanker het eiland aandeed om olie te laden.
Toch vonden wij het een bijzonder gesprek omdat ze heel goed in staat was het gevoel van leven in Indië op ons over te brengen. Je weet wel veel van die feiten omdat je erover gelezen hebt, maar door ze nu van een 93-jarige dame die indringend kan vertellen uit haar eigen mond te horen, laat het duidelijk tot leven komen.

Samen met het historisch beeldmateriaal dat we bij Beeld en Geluid hebben gevonden en de films die Fred in Tarakan heeft gemaakt van alle nog resterende verdedigingswerken, kunnen we een goed beeld schetsen van de geschiedenis van Tarakan in oorlogstijd en dit eind van het jaar via een website publiceren.

Jungle Naarden

2009-09-22T22:16:00.009+02:00

Een paar weken geleden, een mooie zomeravond na de opening van een expositie. Wandelend door Naarden liepen we langs bastion Oud Molen, het gedeelte van de vesting waarop 'Het Arsenaal' van Jan des Bouvrie ligt. Ik wilde de daarachter gelegen kazerne Oud Molen laten zien, een prachtig, maar goed verborgen gebouw in de vesting. Vandaar was het een kleine stap de kazerne zelf op voor een schitterend uitzicht over de stad op dakhoogte, je waant je eeuwen terug in de tijd!
Daar staande besloten we tot een avondwandeling over de wallen. Dat bleek uit te draaien op een ware jungle expeditie, een tocht van epische proporties! Zonder klewang of kapmes kom je niet ver op een groot deel van de vesting, een merkwaardige gewaarwording als je weet met welke aandacht, zorg en tegen welke kosten de vestingwerken in authentieke staat worden gehouden door het Rijk.
Blijkbaar zit er een groot verschil tussen de grote restauratieprojecten en het dagelijks onderhoud en maaiwerk.
Aan de ene kant jammer omdat je zo feitelijk alleen de vesting kan bewonderen door er aan de buitenkant omheen te wandelen of door een vaartocht over de vestinggracht te maken. Je zou willen dat 's Rijks grootste monument (zeker in oppervlakte en ook wel in het aantal bakstenen) de zo verdiende aandacht en waardering van het publiek krijgt.
Aan de andere kant heeft het ook wel iets verleidelijks om die vesting voor jezelf te hebben en een select groepje andere liefhebbers. Een verborgen parel in het ruige groen. Je moet er misschien ook niet aan denken dat het een gladgeschoren parklandschap zou zijn, met aangeharkte schelpenpaadjes, waarschuwingsbordjes niet op het gras te lopen, overal bankjes en vuilnisbakken, kortom volkomen vertrut.

Dus zolang dat nog niet het geval is zou ik zeggen, kom naar Naarden, neem je wandelschoenen mee, een stevige stok, water voor onderweg en geniet van "Expeditie Naarden", maar vertel het niet teveel anderen.........

De figuurlijke vesting

2009-08-12T16:09:00.008+02:00

Gisteravond vond de opening van de World Press Photo tentoonstelling in de Grote Kerk van Naarden plaats. Naast het tweejaarlijkse Foto Festival Naarden is de expositie van de World Press Photo een tweede uiting binnen het thema "Naarden, Fotostad". Sprekers als Pieter Broertjes (Volkskrant), Martin Trampe (Canon Nederland) en Sacha de Boer (die als fotografe de expositie opende) hadden het over de bedreigingen waaronder de fotojournalistiek tegenwoordig werkt: minder geld vanuit de gedrukte media en oprukkende amateurs die met hun mobieltje actueel nieuws vastleggen en deze beelden tegen geringe kosten bij de media aanbieden.
Fotojournalistiek en een vrije pers zijn belangrijke mechanismen in een democratie en het dus waard beschermd te worden.
Dat zette mij aan het denken over de positie van Naarden als vestingstad. De vesting in letterlijke zin heeft al zo'n twee eeuwen afgedaan. In 1813-1814 hebben de vestingwerken van Naarden voor het laatst actief dienst gedaan. Weliswaar gebruikt door de Franse troepen van Napoleon die de Hollanders buiten wilde houden, maar er was toch een zwaar en langdurig beleg voor nodig om hen de stad uit te krijgen. Gelukkig is de vesting tijdens de Eerste of Tweede Wereldoorlog niet meer in actie geweest. Er was dan waarschijnlijk weinig van over gebleven!
Toch zou je kunnen zeggen dat de functie van de vesting als verdedigingsmiddel tegen bedreigingen nog niet helemaal hoeft te verdwijnen. In de loop der eeuwen zie je dat bescherming en veredediging van lokaal (motteburcht, kasteel) naar regionaal (vestingsteden, linies), landelijk (een Grebbelinie of de Nieuwe Hollandse Waterlinie) en zelfs continentaal is gegaan (de Duitse Atlantikwall die van Noorwegen tot de Spaanse grens Europa moest beschermen). Vandaag de dag is de fysieke functie van deze verdedigingswerken overgenomen door virtuele linies. IT-systemen, irisscans, paspoorten met RFID chips, CCTV systemen en dergelijke moeten ons beschermen tegen criminaliteit en terrorisme. Bescherming is het fysieke ontstegen.

Voor het niet-fysieke is bescherming echter onverminderd belangrijk. Naarden verenigd meerdere onderwerpen binnen de wallen die samen symbool kunnen staan voor bescherming door de "figuurlijke vesting": Comenius en het Comeniusmuseum staan voor verspreiding van kennis, voor bescherming tegen onwetendheid; het Vestingmuseum brengt het verhaal van de fysieke bescherming van burgers en het land maar ook dat van de bescherming van monumenten en gebouwd erfgoed; Naarden Fotostad staat voor het vrije beeld, het verhaal dat een goede persfoto kan vertellen en de kracht van de vrije pers. Samen maken deze onderwerpen Naarden tot een figuurlijke vesting. De vesting waar het vrije woord, het vrije beeld en de bescherming van erfgoed centraal staan.
Met dat thema kan Naarden zich onderscheiden en profileren, naar de buitenwereld, van bezoekers tot bedrijven en van politiek tot media.

Nationaal Historisch Museum, waar? Naarden natuurlijk!

2009-06-19T21:03:00.004+02:00

Naarden, de onbekendste bekende cultuurstad van Noord-Holland. Onbekend bekend, want vraag je een willekeurige Nederlander of hij of zij Naarden kent, dan zal hij waarschijnlijk meteen roepen “Het Arsenaal, Jan des Bouvrie!”. Of de Mattheuspassion, in de Grote Kerk, daar waar het kabinet altijd op de eerste rij zit. Of noemt hij het Fotofestival, een evenement van formaat. Daar kent men Naarden wel van.
De vesting echter, dat blijft een echt onbekend bekend fenomeen.
Vrijwel dagelijks komen we hier op het museum mensen tegen die zeggen “ik had er wel eens van gehoord, van die vesting, maar dat het zo mooi is, dat wist ik niet!”
Voor ons op het museum natuurlijk prachtig om te horen, maar het is een boodschap die een bredere verspreiding verdiend. Want Naarden heeft zoveel Vaderlandse geschiedenis aan zich voorbij zien trekken op zo'n compact oppervlak, dat je het veel bediscussieerde Nationaal Historisch Museum gewoon in Naarden zou moeten vestingen!
Want wat hebben we hier allemaal gehad? De Hoekse en Kabeljouwse twisten speelden zich ook in deze omgeving af. De 80-Jarige Oorlog klopte bloedig op de poorten van Naarden, de hele bevolking werd door de Spanjaarden uitgemoord. Daarna werd een eerste vesting gebouwd om Amsterdam tegen aanvallen uit het Oosten te beschermen, een soort Stelling voor Amsterdam avant la lettre eigenlijk.
Hoewel hij hier niet werkte, ligt de befaamde educator Comenius wel in Naarden begraven. Het beroemde, beruchte Rampjaar 1672, wie vergeet dat jaartal ooit nog, wel, dat Rampjaar beleefde een dramatisch hoogtepunt hier in Naarden. De Franse legers van de Zonnekoning, Lodewijk XIV, namen Naarden in 1672 in. Een aantal maanden later wist stadhouder Willem III (de latere koning van Engeland) met behulp van het zojuist opgerichte korps Mariniers, de vesting te heroveren.
In de Napoleontische tijd zaten hier weer Franse troepen, nu soldaten van Napoleon. De kleine veldheer was zelf in 1811 naar de verdediging van Amsterdam komen kijken en had de lunch gebruikt in Naarden, ook toen al blijkbaar beroemd om haar culinaire kwaliteiten.
Twee jaar later moest er weer zwaar gevochten worden om zijn manschappen de vesting uit te jagen. Ze weigerden Naarden te verlaten na de nederlaag van Napoleon in de Volkerenslag van Leipzig. Cornelis Kraijenhoff, de latere bedenker en ontwerper van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, voerde de Nederlandse troepen aan in het beleg van Naarden in 1813 – 1814.
Daarna werd het qua krijgsgewoel gelukkig rustiger in de vesting. In 1870 en 1914 - 1918 werd de vesting nog wel aangepast aan de ontwikkelingen in militaire techniek, gelukkig was strijd in en om de vesting niet nodig.
Pas in 1926 ontstond er weer rumoer, nu niet vanwege oorlogshandelingen, maar omdat na opheffing van de vestingstatus men dreigde de vestingwerken te zullen slopen. In Naarden wilde men de wallen in de gracht schuiven en zo Naarden tot een 'normale' stad in het Gooi maken, zoals Blaricum en Laren. De Stichting Menno van Coehoorn, hoeder van het militair-historisch erfgoed, wist dit echter te voorkomen in een lobby richting de Tweede Kamer. Daarmee had Naarden weer een primeur, één van de eerste beschermde monumenten van het land.
In recente jaren kreeg Naarden het designcentrum van Jandes Bouvrie in het Arsenaal en in het fraaie stadhuis werd inmdidels al menig Oranje huwelijk voltrokken.

Tel je dit alles bij elkaar op, dan is maar één conclusie mogelijk: het Nationaal Historisch Museum hoort in Naarden te staan!

Forten, vleermuizen en andere zaken uit de natuur

2009-06-09T20:29:00.003+02:00

Dan begin je een jaar of vijf geleden als museumdirecteur en denk je dat het allemaal draait om exposities, catalogi, lezingen, educatie en meer van die typische museumonderwerpen. En voor je er erg in hebt, sta je in de werkplaats van het museum met al je kracht een bok in toom te houden die een injectie met ontwormingsmiddel moet krijgen!

Natuurlijk is het Vestingmuseum een erg groen museum, een soort openluchtmuseum bijna. Naast de ondergrondse kazematten met hun specifieke problematiek van metselwerk, vocht, verlichting en dergelijke, kent het grote, groene buitenterrein zijn eigen aanpak. In de eerste jaren werd het gras bijvoorbeeld gemaaid door een hoveniersbedrijf, ingehuurd door de terreineigenaar, de Rijksgebouwendienst. Vanwege bezuinigingen moesten we zelf voor het maaien van dat gras gaan zorgen en na mislukte experimenten met werkervaringsplaatsen en taakgestraften kwamen we uit op een zeer natuurlijke vorm van groenbeheer, het begrazen met Oud-Hollandsche landgeiten.

Nou zijn dat leuke beesten en ze werken hard en gestaag door (je hoort ze nooit klagen dat ze nu alweer moeten overwerken!), ze hebben zo wel hun eigenaardigheden. Toen ze er net waren aten ze het brood van Willem van de Technische Dienst zo uit zijn fietstas of uit z'n bureaula. Koekjes en ander lekkers op het terras van het museumcafé bleken ook niet veilig te zijn.

Nu is dat allemaal veiliggesteld en zijn we al aardig aan de dieren gewend. Stel je echter weer eens wat anders tentoon op het buitenterrein, bijvoorbeeld grote foto's voor het Fotofestival Naarden, blijkt dat ze de houten stellages van die foto's heerlijke ruggeschuurders vinden! De foto's overleefden deze aanvallen maar ternauwernood.

Heel anders, maar ook natuur zijn vleermuizen. Geen fort in de Waterlinie is fan van deze beestjes. Door hun kwetsbaarheid tijdens de winterslaap maken ze het fortbeheerders erg moeilijk iets te organiseren in de onderkomens waar ze de winter doorbrengen. Wij hebben op Bastion Turfpoort geen vleermuizen, maar ik had niet gedacht dat ik ze bijna zou missen. Als thema van de opening van het Fortenseizoen werden in april de vleermuizen in stelling gebracht. In het Vestingmuseum werden dat plastic exemplaren, bij gebrek aan beestjes van vlees en bloed. Maar wat schetst de verbazing dat ze erg populair blijken te zijn bij kinderen. De Vleermuizenspeurtocht liep als een trein en tot aan het einde van de Meivakantie hebben we die er maar in gehouden.

Tenslotte het museum in het voorjaar. Omdat we zo'n drie jaar geleden met het begrazen met de geiten zijn begonnen en we niet (of nauwelijks) meer grasmaaien, is de grondsamenstelling van het bastion er behoorlijk op vooruit gegaan. In plaats van grasmaaien en het geknipte gras afvoeren (zoals voorheen gebeurde en nog steeds op andere delen van de vesting), eten de geiten gras en andere aanplant. In ruil daarvoor bemesten ze het terrein en woelen het met hun hoeven enigszins om. De begroeiing van het bastion is daarmee veel rijker geworden en zo met de komst van het voorjaar zie je een weelde aan planten en bloemen ontluiken op het museum. Ik moet zeggen dat dat wel een extra charme aan ons museum geeft. Zeg nou zelf, welk museum heeft zulke fraaie onderkomens voor de exposities en ook nog eens een fraai begroeid dak waaronder al dat moois te zien is.

Salarissen, publieke omroep en de Balkenende norm

2009-05-27T17:10:00.002+02:00

De vraag of het acceptabel is om een aantal mensen binnen de publieke omroep salarissen te betalen die ver boven de Balkenende norm liggen, is er een over kwaliteit en schaarste in het publieke domein.
Op zich is het prima dat mensen met talenten die schaars zijn en waar veel vraag naar is, ook veel mogen vragen voor het aanwenden van hun talenten. Dat zie je dagelijks in de betaalde voetballerij, bij acteurs, autocoureurs en topmensen in het bedrijfsleven. De markt bepaald de vraag en daarmee een bijpassende beloning.
In de actuele discussie over salarissen van een aantal presentatoren en omroepmensen die binnen het publieke bestel werken, gaat het echter vooral over de vraag of vanuit het algemeen belang (de Nederlander als belastingbetaler) zulke salarissen acceptabel zijn.
In een veelheid aan sectoren die zich ook geheel of gedeeltelijk binnen dat publieke domein bevinden, werken vele mensen met een bovengemiddeld talent die de keuze hebben gemaakt dat werk te doen voor een goed, maar niet overdadig salaris. Zo heeft een officier van justitie de keuze om buiten het Openbaar Ministerie in de advocatuur te gaan werken en daar een wellicht veel hoger salaris te gaan verdienen en dat doen sommigen van hen ook, maar anderen maken een afweging de publieke zaak te willen dienen en nemen genoegen met een lagere beloning.
Iets soortgelijks gaat op voor vliegers bij de Luchtmacht. Die kunnen bij de KLM of een andere luchtvaartmaatschappij gaan vliegen tegen een aanzienlijk hoger salaris en toch kiezen veel Luchtmachtvliegers ervoor in hun F-16, Hercules of Apache te blijven vliegen omdat werken bij de Luchtmacht hen een ander soort voldoening geeft.

Zo zou je de beloningen binnen de Publieke Omroep ook kunnen zien. Als salarissen daar binnen de grenzen van de Balkenende norm blijven, hebben presentatoren de keuze naar de commerciële omroepen te gaan en daar een vrije markt salaris te verdienen. De vraag is of ze dan de programma's mogen of kunnen maken die binnen het publieke bestel mogelijk zijn, maar dat is dan de afweging die zij moeten maken. Opmerkingen dat ze zich “opstoken voor de publieke zaak” zijn mijns inziens lichtelijk overdreven. Menig (semi) ambtenaar werkt voor heel wat minder geld en in minder 'leuke' beroepen en stookt zichzelf aardig op voor de publieke zaak, zoals bijvoorbeeld leraren of brandweermensen. Bovendien hoeven die presentatoren niet binnen dat publieke bestel te werken, ze zijn vrij om naar de commerciële collega's te gaan.
“Maar dan verliezen we al dat talent bij de publieke omroep!” Dat lijkt een heel valide argument, toch vraag ik me af hoeveel opkomend talent er niet klaar staat om de vrijgekomen plaatsen in te nemen. Het zou me verbazen als er geen mensen met talent te vinden zijn die binnen het publieke bestel willen werken voor een 'publiek' salaris. Binnen eerder genoemde sectoren als het Openbaar Ministerie, Defensie of in een sector als de museumwereld (mijn eigen werkveld) werken zeer capabele en soms zelf bovenmatig getalenteerde mensen die tevreden zijn met een heel redelijk (en soms zelf een onredelijk) salaris.
Je zou zelfs kunnen redeneren dat de duurbetaalde presentatoren als een soort 'stop' fungeren binnen de publieke omroep. Aanstormend talent krijgt doordat er aan de top geen doorstroming is, minder ruimte om te laten zien wat ze kunnen. En als die talenten weer vinden dat ze zo uniek geworden zijn dat ze buiten het normale salarishuis betaald moeten gaan worden, kunnen ook zij kiezen voor voortzetting binnen een commerciële carrière.

De vraag is dus of onze omroep, onze televisiewereld zoveel armer zou worden met salarissen binnen de Balkenende norm.

Naarden, fotostad

2009-05-25T14:45:00.010+02:00

Elke twee jaar is Naarden even het foto-middelpunt van Nederland. Dan speelt zich binnen de wallen van Naarden het "Foto Festival Naarden" af, een evenement waarbij overal in de stad fotografie te zien en te beleven valt.
Het Vestingmuseum heeft de afgelopen aflevering (2007) als onderdeel van het officiële festival meegedaan, nadat het in 2005 onderdeel van het OFF (niet officiële) festival was.
Gedurende de maand van het festival bezoeken zo'n 40.000 fotoliefhebbers de vesting en voor het Vestingmuseum is het ook een leuke opsteker om daarvan zo'n 2.500 tot 3.000 bezoekers binnen te halen met een foto-tentoonstelling.

Jammer genoeg konden we dit jaar geen deel uit maken van het echte Foto Festival Naarden omdat de organisatie had besloten het festival kleiner te maken en anders te organiseren.
Niet getreurd en met drie foto-exposities in huis hebben we toch heel wat aardigs in huis voor de fotoliefhebber: fotoclub Argentum uit het Gooi met overzichtswerk van hun leden met een nieuwe blik op Naarden, guerrilla galerie SEELEVEL uit Amsterdam met een expositie van jonge fotografen en een expositie van Anneloes Bakker die vorig jaar een opdracht van het museum had gekregen om details van de vestingwerken vast te leggen onder de titel "Up close and personal".

Op 16 mei, een dag na de opening van het "echte" Foto Festival ging ook ons drieluik open, een erg gezellige bijeenkomst.
Jammer genoeg begon diezelfde dag al de grote verwarring bij het fotominnend publiek omdat voor hen niet duidelijk is wat bij het officiële festival hoort en wat bij het OFF, niet officiële, deel.
Bij het Vestingmuseum moet je gewoon een entreekaartje kopen (5,50 voor volwassenen) en krijgen de houders van een Foto Festival passepartout een royale korting van 3 euro naar een entreeprijs van 2,50! Toch is er veel onduidelijkheid en onbegrip bij het publiek. Van de 85 bezoekers op die eerste zaterdag gaan er zeker 65 mopperend weer weg "nu hebben we al veel geld voor een passepartout betaald (35,- euro voor de maandkaart en 15 euro voor een dagkaart) en dan moeten we hier weer betalen". Vanuit het publiek gezien begrijpelijk, vanuit het gezichtspunt van het museum ook. Ook hier moet de schoorsteen roken en om nu de festivalbezoekers voor niks naar binnen te laten.............

Om de festivalbezoekers tegemoet te komen hebben we nu maar besloten de passepartouthouders voor 1 euro toe te laten en dat zorgde meteen voor een ommekeer in de verhoudingen. Nu komt 80% van de festivalbezoekers (soms nog mopperend over die ene euro) wl binnen en draait nog maar 20% om. En ja, 80 x 1 euro is nog altijd meer dan 20 x 2,50...........
Toch blijft het onbevredigend en hoop ik dat we voor het Foto Festival 2011 een afspraak in Naarden kunnen maken om alle locaties die meedoen aan het Festival voor passepartouthouders vrij toegankelijk te kunnen maken.
Als je Naarden als gastvrije fotostad wilt aanprijzen is zoiets zeker van belang.

Studenten aan het werk

2009-05-06T21:46:00.006+02:00

Vandaag weer eens ervaren hoe ontzettend leuk het kan zijn om met studenten te werken en dan helemaal met studenten die bijna aan het einde van hun studie zijn gekomen en richting betaalde baan of eigen bedrijfje gaan. Zowel bij het Museum voor Communicatie als bij Aviod(r)ome als nu in het Vestingmuseum heb ik dat meegemaakt.
Zeker in het Vestingmuseum is het een combinatie die voor beide partijen goed uit kan pakken. De student krijgt een eerste (betaalde) opdracht die de start van een portfolio aan uitgevoerd werk kan zijn, hij krijgt heel veel vrijheid om zijn creativiteit de vrije loop te laten (juist omdat ik er bijna niks voor betaal kan en wil ik er ook niet teveel bovenop zitten), het museum krijgt een zeer gemotiveerde opdrachtnemer die geen uurtje-factuurtje werkt en voor dat alles hoeft het museum niet vreselijk diep in de buidel te tasten (wat hier ook niet kan, want er zit bijna niks in die buidel).

In 2006 maakte Arnoud een viertal 'soundscapes' (soort hoorspelen) die de bezoeker meenam langs een viertal diorama's in het museum. Ik had geen geld om daar hele fraaie (en ook heel kostbare) multimediapresentaties voor te laten maken. Daarbij is geluid een stuk goedkoper, zowel om te maken als qua apparatuur en minder onderhoudsgevoelig. Een ander groot voordeel van geluid is dat het je fantasie volgens mij beter prikkelt dan beeld. Bij geluiden ga je zelf beelden bedenken, als het beeld er al bij is hoef je dat dus niet meer te doen.
De vier hoorspelen die Arnoud maakte sloegen goed aan bij het publiek. Het is een soort soap in vier delen waarbij zich in de kruitkamer een explosie voordoet en de sergeant Pelder gewond raakt. Zijn collega's in het wachtlokaal vertellen elkaar erover en de adjudant van de kruitkamer moet bij de commandant op rapport komen. In het ziekenzaaltje bespreken de dokter en een verpleger de verwondingen van Pelder. Je kan zo een boel informatie kwijt zonder dat het als erg belerend overkomt en het nog grappig maken ook.
Het was Arnouds eerste klus na het afstuderen aan de HKU (Hogeschool Kunsten Utrecht) en het begin van zijn bedrijf "De Auditieve Dienst". De kosten voor het museum weet ik zo niet meer, maar ze voldeden helemaal aan de "Regel van 80-20" die ik graag hanteer in dit museum. Als ik voor 20% van de kosten van een regulier bedrijf, 80% van het resultaat van zo'n professioneel bedrijf krijg, ben ik zeer tevreden. In dit geval lag het zelfs meer naar de 90% resultaat denk ik.

Zo ook vanmiddag. Op bezoek kwamen Wouter en Freek, master en bachelorstudent van de HKA. In het kader van hun afstudeeropdrachten gaan ze voor het Vestingmuseum één of meer educatieve 'spellen' of ervaringen ontwerpen. Wouter heeft vorig jaar al veel sounddesign in kazemat W (over de Waterlinies) gedaan, tot meer dan volle tevredenheid van mijn kant en in de samenwerking met Freek kunnen ze beiden nog veel meer laten zien.
Eerder van de week stuurden ze me een document met een tiental concepten van zeer originele opstellingen die in welk topmuseum dan ook niet zouden misstaan. Over twee van de toppers hebben we vanmiddag gsproken, hoe ze die in de komende twee maanden gaan uitwerken in een prototype. Als dat blijkt te werken in het huidige vestingmuseum, kunnen we voor het nieuwe vestingmuseum (klaar in 2011 - 2012?) een prachtig vormgegeven exemplaar bouwen.
Omdat het allemaal nog in de ontwerpfase is en natuurlijk zeer geheim, kan ik niet meer dan een tipje van de sluier(s) oplichten. Er komt een opstelling waarin het publiek kan meebeslissen over de ontwikkeling van Naarden in de 16e, 17e, 18e, 19e en 20e eeuw. Hoe neem je verstandige beslissingen? En wat zijn de consequenties daarvan voor de bevolking? Dat alles doen ze ook nog op basis van democratische principes en voila! daarmee je krijgt een exhibit die historische lessen leert en ook nog maatschappelijk van belang is.

Het meest plezier heb ik zo'n middag nog van de discussies over functie en taak van musea en welke rol dit soort exhibits, experiences, opstellingen en gadgets daarin kunnen en moeten (moeten?) spelen. Moet een museum altijd "leuk" zijn is zo'n punt waarover we het hebben. "Als het je maar iets doet" was mijn conclusie en hoeft en mag het soms zelfs niet leuk zijn. Wat de discussie vanmiddag overigens wel was.

Tarakan II, erfgoed in de knel

2009-04-20T23:55:00.007+02:00

Al eerder schreef ik over het project Tarakan, "Oorlog om Olie", een project om vast te leggen wat er nog aan erfgoed uit de Tweede Wereldoorlog op het eilandje Tarakan te vinden was. Van 10 tot 17 april was ik daarvoor in Indonesië en bezocht een paar dagen Tarakan om het project voor te bereiden bij de gemeente Tarakan en zelf te zien waar we het nu eigenlijk over hebben.

Na een paar dagen Jakarta was Tarakan een baken van rust! Wat een verschil tussen de miljoenen knetterende en dikke zwarte rook uitbrakende brommertjes en ouwe stadsbussen van Jakarta. Stoken ze die dingen soms op afgewerkte kokosolie of zo? Tarakan is ongeveer zo groot als Texel, maar dan met zo'n 170.000 inwoners. Het stadje Lingkas (in 1942 niet meer dan een gehucht) is als een olievlek (toepasselijke beeldspraak op een eiland dat bijna op olie dreef) over het midden en westen van het eiland uitgevloeid. Van het oude Tarakan is niet veel meer over en wat er nog is, is verborgen tussen de nieuwbouw: wat BPM (voorloper van de SHELL) woningen, de sociëteit, de RK kerk, het BPM ziekenhuis en nog zo wat van die gebouwen. Als je een ritje over het eiland maakt en goed om je heen kijkt, zie je wel overal de sporen van de oorlog, het miechelt er van de bunkers en bunkertjes. We (historicus Hans Bonke en ikzelf) werden allerhartelijkst ontvangen door de gemeente, afgehaald van het vliegveld, met koffie in de VIP Lounge, daarna een bezoekje bij de burgemeester in zijn ambstwoning en de volgende ochtend een vergadering op het gemeentehuis. Allemaal boeiend, ontvangst bij de burgemeester op blote voeten (hij dus hè, dat bleek gebruikelijk te zijn), het gemeentehuis dat op een kantoor uit de jaren '50 leek (heel veel mensen die vooral veel thee dronken, met elkaar kletsten en vooral erg veel formulieren aan het invullen waren) en ook de ritjes over Tarakan met chauffeur Ari die te pas en te onpas "Yiaheeee!! riep en "funny" hoewel hij verder geen woord Engels sprak.
Op maandagmorgen zouden we de twee belangrijkste kustbatterijen gaan bekijken, bij Peningki en bij Karoengan. Dat betekende vanaf het einde van de asfaltweg nog een anderhalve kilometer door de gele modder prutten en dan was ik ook nog m'n jungleboots vergeten! In de stromende regen en bij een temperatuur van zo'n 30 graden, gleden en zompten Azis (de lokale historicus), chauffeur Ari, Hans en ik naar de batterij. Een betonnen pad omhoog de heuvel op bracht ons bij een grote munitiebunker. Er stond netjes een hekje omheen en een bord "Beschermd historisch erfgoed". Even verderop kwamen we bij het eerste stuk geschut, een stuk 75mm Krupp geschut uit 1902 dat er nog verbazingwekkend goed bijstond, zeker als je bedenkt dat het er al vanaf 1940 staat, in weer en wind! Alleen het schild (de beschermende pantserplaat voor de geschutsbemanning) lag eraf en een paar meter verderop. Doorlopend naar de volgende stelling bleek er iets vreemds aan de hand te zijn. De stelling was nog wel intact, maar stond min of meer los in het landschap. Alle grond eromheen was weggegraven en een groot stuk terrein was geëgaliseerd. Een bordje gaf informatie dat de Indonesische Marine (de Angketan Laut) daar bezig was een nieuwe Marinebasis te bouwen! Precies op de plek van de Peningki batterij. Ook een achter het geschut liggende heuvel werd al afgegraven en een observatiebunker daarop hing al vervaarlijk dicht tegen de rand van de afgraving aan. Voor ons was het duidelijk dat we actie zouden moeten ondernemen om het verdwijnen van de batterij te verhinderen. Niet alleen is de batterij van Peningki nog helemaal compleet (munitiebunker, geschutsopstellingen, observatieposten, zoeklichtstellingen, commandobunker etc) maar ook hebben Peningki en Karoengan op 12 januari 1942 twee Japanse mijnenvegers (de W-13 en W-14) tot zinken gebracht, een actie de geschutsbemanningen later met de dood hebben moeten bekopen. De Japanners hebben hen uit wraak geëxecuteerd. Het zou zonde zijn als deze historische site vernield zou worden.
Om het beeld compleet te krijgen, zijn we nog drie kilometer doorgemodderd naar de kustbatterij Karoengan. Daar stonden onder andere 120mm Krupp geschut, ook afkomstig van gesloopte marineschepen van de Koninklijke Marine. De toestand van dit geschut was zo mogelijk nog beter dan het 75mm geschut, sommige RVS onderdelen glommen nog als nieuw!
Na terugkeer bleek de Angketan Laut de bouw van de basis geheel zonder afstemming met de gemeente te zijn begonnen en bij de gemeente schrok men wel van onze berichten. Tarakan heeft plannen om het erfgoed uit de oorlog in de vorm van "heritage parkjes" toegankelijk te gaan maken om zo toeristen uit Nederland, Australië, Indonesië zelf en misschien ook wel Japan te trekken. De volgende morgen werd er pers opgetrommeld en zo kwamen Hans en ik in zowel de lokale krant, de Tarakan Kompass, als op de lokale TV terecht. In Jakarta de dag erna ook onze ambassade proberen op te porren er iets aan te doen en een interview met de Jakarta Post gedaan. We hopen dat die dingen en een aantal informele contacten vanuit Tarakan en Jakarta effect zullen hebben.
Een vreemde ervaring dat dit erfgoed, dat al meer dan 67 jaar onaangetast op dezelfde plek staat, precies op het moment dat wij er gaan kijken, aangetast lijkt te gaan worden. Meestal is zo'n periode lang genoeg om tot inzicht te komen dat je hier zorgvuldig mee om moet gaan.

Lessen uit Londen

2009-04-08T22:31:00.005+02:00

Londen, prachtige stad, met mooie musea, monumenten en natuurlijk de bekende highlights.
Want als je drie dagen met zoon Bram van 11 naar Londen gaat, ontkom je niet aan bezienswaardigheden als de Houses of Parliament, Big Ben, St Pauls Cathedral, Picadilly Circus en nog zowat van die dingen.
Gelukkig heeft Bram ook een (museum)klap(je) van de molen van zijn vader meegekregen en staan er dus heel wat bezoekjes aan de mooiste musea van Londen op het programma. Welgeteld zeven hebben we er in 2,5 dag gedaan. Helaas voor de kunstzinnigen onder ons niet de kunstmusea als Tate, Modern Tate en de National Portrait Gallery, daar gaat onze belangstelling niet zo naar uit ;-)

De eerst dag, na overigens een geweldige lunch bij het "Lido" aan de Serpentine in Hyde Park, wat wil je ook met een temperatuur van zo'n 17 graden, zon en windstil!, ging het op naar het Science Museum.
Deze befaamde tempel van de Britse inventiviteit geeft een wat dubbel gevoel. Aan de ene kant staan daar kroonjuwelen uit de geschiedenis van de techniek als de "Rocket", de locomotief van Stephenson, voorlopers van de computer van Charles Babbage , prototypes van VTOL vliegtuigen als de Hawker Harrier en dergelijke. Ook de nieuwe interactieve presentatie over techniek, Launchpad, is fantastisch. Maar tegelijkertijd is het wel heel treurig om in een zaal als die over scheepvaart te komen waar sinds ik er de laatste keer was (1973?) alles bij het oude is gebleven! Stoffige vitrines, met de typemachine geschreven kaartjes, TL verlichting. Ik overdrijf misschien een beetje, maar de tegenstelling met de eerder beschreven kanten van het Science Museum is groot, misschien wel TE groot.

Een ander fenomeen van de grote musea in Londen was de gratis entree. Ik ben er niet over uit of dit nu een meerwaarde heeft of niet. Het maakt het wel erg makkelijk even het museum binnen te lopen, ook al heb je maar een half uurtje de tijd of boeit het onderwerp van het museum je op het eerste gezicht niet zo. Maar ook maakt het zo'n museum wel erg druk met bezoekers die niet veel met het museum "hebben", vervuilen ze misschien het museum een beetje? Ik kan ook geen inschatting maken of dat extra bezoek nu meer kost aan beveiliging, toiletten, stroom, schoonmaak etc of dat het ook wat oplevert aan donaties (donatiebakken waren overal prominent aanwezig), omzet in de museumwinkels en het museumcafé en zo.

Wij hebben er ook gebruik van gemaakt. Voor het British Museum bleken we maar een uur de tijd te hebben! We moesten dat tussen vijf en zes op de zaterdag proppen om ons zondagse programma aan te kunnen. In het BM was weer wat anders aan de hand. Prachtig (her)ingericht, met een imposante entreehal en natuurlijk de fraaiste schatten uit de wereldgeschiedenis (Elgin Marbles anyone?) is het een geweldig museum. De vraag die het bij mij opriep was toch ook wel of overdaad schaadt? Er is zo verschrikkelijk veel te zien dat je op gegeven moment niet meer weet waar je moet kijken en blasé langs de mooiste vitrines loopt. Met de inhoud van één zaal zou ik een compleet, en hoogwaardig!, museum kunnen vullen. Nu ga je op gegeven moment bijna hollen langs al dat moois. Het gebrek aan routing en de overdaad maakte voor mij dat het op gegeven moment teveel werd.

Naast de onvermijdelijke Tower (die ik overigens nooit eerder had bezocht) die best boeiend bleek te zijn (zeker als je er 's ochtends al om 09.00 uur aan de poort staat als het nog rustig is) met oa een erg fraaie tentoonstelling over Hendrik VIII (Henry VIII: Dressed to Kill) bleken de Cabinet War Rooms waar we min of meer per ongeluk terecht kwamen, een onverwachtte schat.
Dit museum, een onderdeel van het Imperial War Museum, is gesitueerd onder het Ministerie van Financiën waar tijdens de Tweede Wereldoorlog Churchill en zijn Kabinet en Legerleiding bivakkeerde.
Omdat het gebouw niet bijzonder inspirerend leek te zijn (de kelders van een ministerie, met bezemkasten en opslaghokken) en het verhaal van mannetjes die daar vergaderen ook niet (al ging het in veel gevallen over leven of dood), hadden we er weinig verwachtingen van. Het tegendeel bleek waar te zijn! De War Rooms zijn een doolhof aan kamers en verblijven, elk met een eigen verhaal, van bijzondere personen, eigenaardigheden, ongemakken en lief en leed op heel persoonlijke schaal. Met behulp van een uitstekende (Nederlandstalige!) audiotour liepen we door het gangenstelsel en kwam de geschiedenis behoorlijk tot leven. Het Churchill Museum zit ook erg goed in elkaar, met veel audiofragmenten en slimme video (projectie op de binnenkant van een vitrine bijvoorbeeld). Ook was de routing in beide (in elkaar overlopende) musea goed waardoor je duidelijk aan de hand werd meegenomen en geen onderdeel van het verhaal hoefde te missen. Duidelijk een museum/musea waar "lessen uit Londen" te trekken vallen.

Waar leg je de lat?

2009-04-02T11:57:00.002+02:00

Goeie vraag. Waar leg je de lat? En hoe hoog?

Van de week kwam die vraag in een gesprek aan de orde en het is me door het hoofd blijven spelen.
Als je de lat constant heel erg hoog legt, is de kans natuurlijk ook heel erg groot dat je die hoogte niet haalt. Dat je de lat eraf gooit, of er zelfs gewoon onder blijft. Dat is behoorlijk frustrerend.
Leg je hem laag, misschien wel te laag, dan ga je er met elke spong over. In het begin leuk, maar na verloop van tijd is dat een saaie bezigheid geworden. Er moet natuurlijk wel wat uitdaging blijven in dat springen.
Die analogie van hoogspringen, de lat op een bepaalde hoogte leggen of over een lat heen moeten die iemand anders voor je heeft neergelegd, bleef me boeien. Want is het niet zo dat je je wedstrijden zorgvuldig moet kiezen? Hoe goed je geoefend bent in het hoogspringen? En hoe goed je trainer is?

Zo ook in het normale (museum)leven. Je weet wel ongeveer hoe goed je bent, of je bepaalde zaken aankan. Het is dus nogal situationeel hoe hoog je de lat legt. In het museum ben ik ooit begonnen met kleine sprongetjes en toen die bleken te lukken, ben ik voorzichtig wat hoger gegaan. Tegelijk weet ik dat bepaald soort sprongen niet mijn ding zijn, dan spring ik dus niet, of heel laag, of ik laat iemand anders springen ;-)

Nu staat het museum (en dus ook ik) voor misschien wel de hoogste sprong tot dusverre: de verhuizing naar een nieuwe locatie binnen de vesting en een heel andere opzet van presenteren en werken. Heel spannend.
Maar de omstandigheden zijn gelukkig goed, de zon schijnt, we hebben de wind in de rug, de trainer is goed, we hebben getraind de afgelopen jaren, er zijn trouwe supporters. Dan weet je bijna dat dit de sprong is, dat de situatie niet beter kan. Niet langer twijfelen of je het wel of niet gaat halen, het maakt niet langer uit hoe hoog de lat ligt: springen!

Over keuzes, muizen en kansen

2009-03-27T08:39:00.002+01:00

Misschien wel de lastigste beslissingen om te maken zijn die waaraan je je tijd besteed. Natuurlijk gaat dat vaak min of meer vanzelf. Afspraken worden gemaakt, je checkt de agenda of je nog ergens een gaatje hebt en afhankelijk van het belang van de afspraak, plan je die in (of niet).
Bestuursvergaderingen, medewerkersoverleg, tentoonstellingsopeningen, dat soort zaken vult je agenda ook met vaste punten.

Maar dan de vloedgolf aan uitnodigingen! Elke week komt er wel weer een stapel bij, zowel fysiek als digitaal: openingen van exposities in musea, symposia, studiedagen, workshops, netwerkbijeenkomsten, lezingen, vergaderingen van diverse clubs waar het museum op de een of andere manier mee te maken heeft.
Als je overal heen zou gaan, zou je absoluut geen tijd voor 'gewoon' werk meer hebben, zou je nooit meer koffie hoeven zetten of een boterhammetje meenemen voor tussen de middag of zelfs maar een borrel in huis te halen. Alle natjes en droogjes zijn ruim voorhanden.

Ik probeer (zoals iedereen in een vergelijkbare situatie) er maar een beetje tussendoor te laveren. Soms moet je bijna wel gaan omdat het iets van een goede collega is en voor hem of haar erg belangrijk. Soms is het belang zo evident dat je ook niet lang hoeft na te denken, een bijeenkomst over de nieuwe cultuurnota in Noord-Holland en de vraag hierover mee te praten, mee te denken.
Maar meestal zijn het bijeenkomsten waarvan je absoluut het belang niet kan inschatten. Een toeristische netwerkdag met bottervaren? Een studiedag met workshops in een bijzonder fort van de Waterlinie? Een cursus "de Waterlinie in het digitale tijdperk"? Een kick-off (een startbijeenkomst dus ;-) van het ATCB-UTR over MICE meets Metropolis?
Tsja, dan ga je maar een beetje op je gevoel af: hoeveel van dit soort dingen heb ik deze maand al gedaan? Zou het iets opbrengen voor het museum? Kan ik er iets leren? En ook platvloerse afwegingen als 'past het in mijn reisschema' of 'hoe zit het op die tijd en plaats met files'?
En soms is het raak en heb je een geweldig leuke en nuttige bijeenkomst en soms is het ook totaal mis en zonde van je tijd geweest.

Zo ook gistermiddag. En dan kom ik bij de muizen uit de titel. MICE meets Metropolis in Zaandam. Een bijeenkomst in de prachtig gerestaureerde Verkadefabriek (waar tot 2004 chocoladeletters werden gemaakt!), in café de "Koekfabriek". In de omgetoverde fabriekshal kregen we informatie over hoe het ATCB en UTR (zoiets als VVV Amsterdam en VVV Utrecht) de zakelijke markt willen bedienen met excursiemogelijkheden, vergaderlocaties, teambuildingactiviteiten en dergelijk op bijzondere en kleinschalige locaties in de regio buiten de steden Amsterdam en Utrecht zelf. En dat bleek dus een prima initiatief en ook een goed geslaagde bijeenkomst te zijn. Veel kleintjes, waaronder het Vestingmuseum, hebben altijd het idee gehad dat ze te klein zijn voor zakelijke bijeenkomsten. Maar dat werd met kracht weerlegd door de sprekers waaronder een grote event-organisator. Directieteams, managementteams, afdelingssessies, MKB-uitjes hebben allemaal behoefte aan leuke, bijzondere locaties die niet persé enorm groot of befaamd hoeven te zijn.

En dan heb je opeens een erg leuke middag gehad, met nuttige contacten (niet "wat" je kent, maar "wie" je kent), met kansen voor toekomstige arrangementen en erg lekkere koffie, met een Verkade Café Noir koekje erbij natuurlijk!

Vermist

2009-03-21T17:14:00.004+01:00

Bij werken in een museum horen soms bijzondere ontmoetingen. Mensen die iets willen weten dat met hun persoonlijke geschiedenis te maken heeft. Dat is me in de afgelopen jaren in verschillende musea al vaker overkomen en ook nu kwam weer zo'n toevallige ontmoeting tot stand waar een verhaal achter zit.

In een vorige Blog schreef ik over het project Tarakan en de bloedige strijd die daar in 1942 en later in 1945 is gestreden.
Bij de subsidieaanvraag van dat project kreeg ik van de beleidsambtenaar van het Ministerie van VWS een mailtje doorgestuurd van een meneer Lucardie uit de VS die belangstelling had om de geschiedenis van Tarakan nader te onderzoeken. Men kon op het ministerie niets voor die meneer betekenen, maar dacht dat wij wellicht iets met zijn vraag aankonden.
Ik las de mail van Frank Lucardie en zag dat zijn vader als officier van gezondheid in Oost-Borneo was geplaatst toen de Japanners Nederlands-Indië aanvielen. Hij wilde graag uitzoeken hoe het precies met de Nederlandse militairen was afgelopen in die fatale dagen van januari 1942.
Pas na een mail van mij naar Lucardie om te vertellen dat het Vestingmuseum een project op Tarakan zou gaan doen en waarin ik wat vragen aan Lucardie stelde kreeg ik zijn aangrijpend verhaal te horen.
Vader Lucardie zou met het gezin naar Borneo vertrekken en zoon Frank zou vanwege het schooljaar later achter hen aan komen. Maar het uitbreken van de oorlog haalde al die plannen onderuit. Hem staat nog levendig voor de geest dat hij zijn familie uitzwaaide op het station van Soekaboemi (Java) en zijn vader bleef zwaaien tot ze een stipje aan de horizon waren geworden.
Hij zou zijn vader, moeder en zusters nooit meer zien.

Bij later onderzoek in 1996 bleek dat zijn vader als arts op Tarakan gesneuveld is of vermoord door de Japanners na afloop van de strijd in januari 1942. Maar ook kan hij als krijgsgevangene in het voorjaar van 1945 nabij Tarakan zijn omgekomen toen het schip waarop alle KNIL krijgsgevangenen (zogenaamd) zouden worden afgevoerd moedwillig door de Japanners tot zinken werd gebracht.
Ook zijn moeder en oudste zus Rosaline werden in de overlijdensacte van het Indisch Gouvernement genoemd, maar niet zijn jonste zuster Gertrude die toen nog maar een jaar oud was!
Frank Lucardie denkt dat zij wellicht door de Soendaneese familie die bij hen werkte onder de vleugels kan zijn genomen. Moeder Ripah en Gertrude trokken veel met elkaar op en veel mensen dachten dat Gertrude een kindje van Ripah was. Misschien heeft zijn moeder bij de invasie door de Japanners Gertrude aan de zorg van Ripah overgedragen en is ze nog in leven.
Voor hem een onverteerbare gedachte niet te weten hoe het met zijn zus is afgelopen.

Ik heb niet de illusie dat we haar kunnen opsporen, maar het minste wat we kunnen doen is als we in Tarakan zijn navraag doen en onze contacten in Indonesië aanspreken of er op enige manier nog iets uit te vinden is.
Zo krijgt een eerst nogal papieren project opeens een heel persoonlijke dimensie.

Tranen voor de Rabijn

2009-03-17T21:31:00.004+01:00

Een blog dat maar zijdelings met musea te maken heeft, maar wel alles met hoe verhalen geschiedenis bijna tastbaar kunnen maken.

Zondagmiddag, Koninklijk Conservatorium Den Haag. We zijn bij de "Hoop, stap, sprong dag" van de boeddhistische organisatie Soka Gakkai Internationaal. De eerste spreker van de middag was Rabijn Awraham Soetendorp en hij maakte een onvergetelijke indruk op mij met zijn toespraak over hoe een blik van hoop in de ogen van een baby verandering in het leven kan brengen. In dit geval letterlijk "in leven".
Hij verhaalde over hoe hij als baby in 1944 in zijn wiegje lag toen Nederlandse politieagenten en een Duitse Gestapoman bij zijn familie binnenvielen. De Gestapoman keek naar de baby in de wieg en zei "wat jammer dat het een Joodse baby is" waarop Soetendorps vader als antwoord gaf "ik ben blij dat het geen kind van moordenaars is". De man keek weer naar de baby, zag blijkbaar iets in de ogen van de baby en begon vreselijk te vloeken en te tieren. Daarna draaide hij zich om naar de volwassenen en schreeuwde hen toe "Jullie Joden zijn te smerig om vandaag op te pakken! We komen morgen terug". Dat gaf de familie tijd om Awraham onder te brengen bij een pleeggezin. Daar kon hij de oorlog overleven.

Soetendorp bracht dit verhaal met zoveel intensiteit, met zoveel overtuiging over de kracht van hoop, hoop die hij als baby blijkbaar op de Gestapoman wist over te brengen, dat menigeen in de zaal tot tranen geroerd was. Tranen voor de Rabijn.

De kracht van hoop, de kracht van verhalen. Aansprekende verhalen die de basis moeten zijn van wat musea aan de bezoekers willen vertellen.

De brandweer, je beste vriend

2009-03-16T20:29:00.002+01:00

Maandagmorgen, 10.00 uur, inspectie brandveiligheid. Niet mijn meest favoriete afspraak. Meestal een rondje door het museum waarbij je mompelend "dat zullen we repareren" achter de preventieman van de brandweer aan hobbelt, alles op een blaadje krabbelen om later de onvolkomenheden te laten herstellen. Noodlamp hier, rookmelder daar, transparant, slow woop.

Dit keer was het heel anders. Een nieuw gezicht van de Naardense brandweer deed zijn intrede. Het begon weer met de gebruikelijke kop koffie en een praatje over van alles en niks, maar bij de rondwandeling door het museum bleek al snel dat deze man naar heel andere dingen keek. Ik begon me al te verontschuldigen voor een niet brandend nooduitgangbordje, maar aangezien hij er helemaal niet naar keek en ook niks over zei, liet ik m'n gemompel maar wegsterven.

We kregen een discussie over wat belangrijk was bij brand, de regels of de mensen en dat was heel verfrissend moet ik zeggen!
Op één plek in het museum hebben we namenlijk een 65 meter lange, doodlopende luistergang. Daar hield in de 17e eeuw een soldaat de wacht om te luisteren of de vijand 's nachts de vestinggracht wilde oversteken. De vorm van de gang, met luisterhoorntjes op het dak, versterkte het geluid binnenin.
Die luistergang ligt weer zo'n 60 meter van de ingang van de ondergrondse kazemat af en diezelfde ingang is tegelijk ook de enige uitgang. Als er dus brand is in de kazemat, zit je in die luistergang dus héél ver van de veilige uitgang af.
Nu had de brandweer in 2004 bedacht dat je dan als bezoeker maar rustig achter de glazen tochtpui moest afwachten tot je door brandweermannen met perslucht en maskers opgehaald zou worden. Dat was dan ook de instructie die daar voor bezoekers was opgehangen.

De nieuwe preventieman vond dat maar onzinnig. Hij had liever dat bezoekers langs een net ontstaan brandje zouden lopen, door lichte rook heen snel naar buiten, met misschien lichte klachten van de rook, dan minstens een kwartier (en waarschijnlijk veel langer) achter die tochtpui te moeten wachten op de komst van de brandweer terwijl de gangen zich meer en meer met rook zouden vullen. Een angstige situatie leek hem (en mij ook).

Regels aanpassen aan gebouwen in plaats van gebouwen aanpassen aan regels, zeker bij een 17e eeuws vestingwerk en monument als dat van ons, met veiligheid en haalbaarheid voorop. Verfrissend dus.

Twee pijnlijke armen voor een mooi project

2009-03-13T19:40:00.000+01:00

Tsja, daar zit je dan, een naald in je rechterschouder en daarna eentje in de linker. Alles voor de goede zaak zullen we maar zeggen.

Vanmorgen ging ik inentingen halen bij de GGD voor een reis naar Indonesië, begin april. Een trip van een week naar het olie-eilandje Tarakan, even ten oosten van Balikpapan in de wateren tussen Borneo en Celebes.
Dat eilandje, niet groter dan Texel, is tijdens de Tweede Wereldoorlog het toneel geweest van hevige strijd. Eerst in februari 1942 tussen de Nederlands-Indische strijdkrachten en Japan, later tussen de Japanners en de Australiers die in 1945 Tarakan wilden heroveren.
Voor het Vestingmuseum is het een interessant verhaal omdat Nederland in de jaren '30 en '40 van de 20e eeuw het eilandje versterkt heeft tot een soort mini vesting. Dat was gedaan vanwege de vele oliebronnen die de BPM (voorloper van de Shell) op het eiland exploiteerde.
Die olie was weer van dermate goede kwaliteit dat ze zo, zonder raffinage, in schepen gebruikt kon worden. Een zeer verleidelijk doelwit voor de Japanners dus, die een groot tekort aan olie hadden.

Een vestingeiland, waar meermalen strijd was geleverd, met nog heel veel van dat erfgoed van oorlog intact aanwezig en met een uiterst actueel thema ("oorlog om olie", Irak anyone?).
Het ministerie van VWS heeft een programma om dit soort erfgoed vast te leggen en het Vestingmuseum heeft een beroep op de bijbehorende programmasubsidie gedaan.

En nu gaan historicus Hans Bonke en ik dus in april een week als kwartiermakers naar Tarakan om de komt van een filmploeg in mei - juni voor te bereiden. Is dat echt nodig? Volgens Hans wel. Hij doet al een jaar of wat onderzoek naar Nederlandse forten in Indonesië (in opdracht van Buitenlandse Zaken en het Indonesisch Ministerie van Toerisme) en zijn ervaring leert hem dat er zonder zo'n (in onze ogen) beleefdheidsbezoek weinig kans op slagen van een project is. Men wil daar zien dat die Hollanders het project serieus nemen en persoonlijk kennis komen maken met de lokale autoriteiten.

Ik ben wel zeer benieuwd, mijn tweede reis naar Indonesië voor historisch onderzoek. In 1999 ben ik met het Militaire Luchtvaart Museum naar Nieuw-Guinea geweest om op vliegtuigwrakken te duiken en nu dus op zoek naar bunkers, loopgraven en kazematten.
Wordt vervolgd................

Expositie inrichten, een (soms) toevallige kunstvorm

2009-03-10T20:46:00.000+01:00

In het Vestingmuseum loopt al twee jaar het project "Op de Bres", een museaal herinrichtingsproject waarin we de vaste presentatie van het museum weer bij de tijd brengen.
Veel van de presentaties zijn in de loop van het bestaan van het museum ingericht en waren sindsdien nauwelijks meer aangepast. Zo stonden er nog vitrines uit de jaren '70 die zelf alweer bijna museaal geworden waren!
Vanaf voorjaar 2007 zijn we het hele museum opnieuw gaan inrichten en dat proces loopt nu bij aanvang van het nieuwe seizoen (we gaan 14 maart weer dagelijks open voor het publiek) op z'n einde.

Deze week gingen we met een laatste onderdeel aan de slag, het aanbrengen van doorzichtgaas met daarop foto's geprint vóór het glas van een tweetal diorama's, bij de infirmerie (het ziekenhuisje) en bij het bureau van de Vestingcommandant. De grap van die dingen is dat als je er licht op zet, je de afbeelding op het gaas goed ziet, maar als je dat licht dooft en binnen in de dioramavitrine spots op de opstellingen zet, je het gaas niet meer ziet en wel goed de dokter aan het bed of de commandant aan de telefoon achter zijn bureau in de vitrine .
Bij het uittesten van de verlichting afgelopen maandag bleek heel toevallig dat de opstellingen in de vitrines heel veel overeenkomsten vertoonden met de foto's op het gaas! Door het bed in de ziekenboeg in een andere hoek te schuiven, de dokter aan het voeteneinde te plaatsen en de verpleger een witte jas over zijn uniform te geven, werden de plaatjes bijna hetzelfde.
Als nu het licht voor, en daarna achter de vitrine aangaat, zie je eerst de historische afbeelding en darna de historische uniformen en objecten in de vitrine. Een mooi, grappig en geheel toevallig fenomeen. (of zullen we tegen bezoekers zeggen dat we dat allemaal zo uitgedacht hebben?)

Vechtslag

2009-03-09T22:39:00.000+01:00

Mooi weer voor een vaartocht........... of niet! Vandaag was de dag dat er een proefvaart zou worden gemaakt voor het project "Vechtslag".
Vechtslag is een idee van TiesHilgers, directeur van het Muiderslot. Zij heeft twee jaar geleden al eens een vaarverbinding opgezet tussen Weesp en Muiden en wilde die vaartocht graag uitbreiden naar Naarden en dan via de Karnemelksloot en de Vecht weer terug naar Weesp. Onderweg kan de passagier dan afstappen in Muiden, Weesp en Naarden om te winkelen, musea (Muiderslot, Pampus en het Vestingmuseum) te bezoeken en iets te eten of drinken. Bij het Naardermeer kan hij een natuurwandeling maken en bij Uitermeer het torenfort bezoeken.

We zouden die tocht gaan proefvaren met de boot van het Vestingmuseum. Schipper Egbert de Jager was bereid te varen en ik zou koffie en thee verzorgen. Met Jolijn Weischer en Linda Koelemij van Bureau Leisure Result, Mariëtte Zivkovic van het Gewest Gooi en Vechtstreek, Ties Hilgers van het Muidereslot en Carlijn Hekkenberg van Waternet was de boot goed gevuld.

Afvaart was in Naarden en het bleek meteen dat de jekkers, parka's, mutsen, wanten, sjaals en handschoenen niet voor niets meegebracht waren! Het was KOUD, het WOEI hard en af en toe viel er wat REGEN. Kortom, ideale omstandigheden voor zo'n proefvaart. Want als het met dit soort weer leuk zou zijn, zou het met mooi lente- of zomerweer helemaal perfect zijn.
En dat was dus ook zo. Want ondanks klappertanden en rooie neuzen bleek het een prachtige tocht te zijn. Waar anders dan bij het Naardermeer zie je schapen achter ganzen aan jagen? Hoe spannend is het als de schipper bijna de schroef verliest in rommel onder een brug? Wanneer mag je boomstammen wegduwen met de pikhaak dan voor de sluis van Fort Uitermeer? Hoe hard kan je lachen om een naakte man die zich onbespied waant in een woonboot op de Vecht? En hoe vriendelijk is sluiswachtster Marjan in Muiden die de sluis en brug voor je open maakt!

In bijna precies drie uur voeren we dit rondje en hebben daarmee bewezen dat het leuk en haalbaar is. Nu nog de boten bestellen, schippers opleiden en een organisatie opzetten en dan vaart Vechtslag je in de zomer van 2010 een schitterend rondje om het Naardermeer.

BHV'en, zonde van je tijd, en toch........

2009-03-08T22:22:00.000+01:00

Afgelopen woensdag was het weer zover, de jaarlijkse herhalingsdag BHV'en (Bedrijfshulpverlening), een van de geneugten van het werken in een klein museum.
Met vier vaste krachten in het Vestingmuseum en vijf vrijwillige weekendcoördinatoren moeten we allemaal een BHV diploma hebben om in de weekenden als verantwoordelijke te mogen optreden.

En elk jaar weer denk ik "wat zonde van m'n tijd, zo'n hele dag in een aftands klaslokaal rondhangen, flauwe grappen van de cursusleider aan te horen en wéér die brandblusser leegspuiten". Je kunt je tijd wel beter gebruiken denk je dan.
Maar goed, het moet en als je dan toch hebt ingeschreven voor een dag en daar weer aanschuift in Danscentrum "Fokker" in Hoofddorp of Fitness Centrum "Amstelhof" in De Kwakel, ga je er maar weer voor zitten en hoopt er toch iets van op te steken.

En elk jaar weer blijkt dat het geval te zijn. Dit jaar had een van de medecursisten zelf een hartstilstand gehad en was gereanimeerd. Een ontnuchterende gedachte. Dan doe je toch iets meer je best bij de reanimatieoefening en let je iets beter op bij de instructie over de AED. Want er zal morgen in het museum toch maar eens iets gebeuren................ of als je bij de V&D loopt.............
Je kunt dan niet in alles helpen, maar wel in iets!

Toch een voordeel van het werken in een klein museum, je moet echt van alle markten thuis zijn.