Hoe beleef je geschiedenis het beste?

Lastige vraag waar ik niet 1, 2, 3 een antwoord op heb. Er zijn waarschijnlijk verschillende antwoorden mogelijk. Soms 'voel' je geschiedenis heel goed op lokatie. Mij staat bij hoe ik op vakantie in Frankrijk in een kasteeltje logeerde en in de muren van de slaapkamer gekraste boodschappen uit de Franse Revolutie aantrof. In zo'n niet museale situatie waar je het verleden gewoon naast je bed leest, waar je met je vingers door de krassen heen kan gaan, voel je het verleden bijna letterlijk.
Een film kan je ook dat gevoel geven, hoewel ik moet zeggen dat mij dat niet vaak overkomt. Vanavond heb ik me zitten ergeren aan de film Alexander ovet het leven van Alexander de Grote. Hollywoodyaans, veel uiterlijkheid, weinig historisch gevoel.
Gisteravond daarentegen wist United 93 me absoluut te grijpen, het verhaal van de vierde airliner die op 9/11 gekaapt werd met de bedoeling het toestel op het Witte Huis neer te laten storten. Documentair, zonder opsmuk of valse heroiek, heel sober gemaakt. Toch is het moeilijk te beschrijven waarom de ene film het wel heeft en de andere niet.
Film (en theater) hebben voor mijn gevoel wel te kampen met een probleem van voortgang, scenes spelen zich af en voor de kijker is er nauwelijks gelegenheid voor reflectie.
Dat kan prima passen in tijdsdruk van historische gebeurtenissen (zoals bij United 93 waar de passagiers het toestel moeten overmeesteren op de kapers voor die de fatale duik naar Washington inzetten). Het is lastig zo'n situatie nogmaals te bekijken of te beleven. In het theater al helemaal, een film zou je terug kunnen spoelen om de scene nogmaals te bekijken.
Ik kom met dit punt omdat ik momenteel 'Somme Mud' van Edward Lynch aan het lezen ben, een verslag van twee jaar in de loopgraven van Noord-Frankrijk in de Eerste Wereldoorlog, in 1921 beschreven door Lynch die er in 1916-1918 als jongen uit Australië bij was.
Lynch schrijft zo goed en weet zo treffend het leven in de loopgraven te pakken in woorden dat het voor mij het gevoel geeft 'zo moet het zijn geweest'.
Een verhaal zonder heroiek, een leven in kou, regen, alomvattende modder, een vijand zonder haat, waar de dood zomaar uit de lucht kon komen vallen, waar overleven puur toeval of geluk was en geluk een extra pakje sigaretten of een half uur slaap in een modderige dugout.
Een (goed) boek geeft je feitelijkheden, een verhaal, maar geeft ook lucht aan je eigen fantasie, iets wat een film veel minder kan doen. Je kan het verhaal pauzeren, makkelijk een passage teruglezen, even kauwen op een stuk tekst, zinnen proeven door ze hardop te lezen. Kortom, veel actiever met het verhaal bezig zijn dan in het (passief) consumeren van film of theater.
En een museum dan? Waar staat een museum in die vergelijking? Lastig omdat een museum vaak een gemaakte omgeving is, een plaats waar het verhaal in een keurslijf is gedwongen en er weinig tot geen ruimte is voor de eigen interpretatie van de bezoeker. In een museum hebben we niet de rust om het verhaal in boekvorm (teksten) tot ons te nemen. Museumbezoekers haken héél snel af bij lappen tekst.
Wel heb je de gelegenheid het verhaal nog eens opnieuw tot je te nemen, je loopt gewoon een paar meter terug en bekijkt de expositie nogmaals.

Misschien is het de combinatie waar je naar moet streven. Pak mensen met aansprekende beelden, visuele verhalen (omdat ze niet de tijd of rust willen of kunnen nemen), intrigerende voorwerpen en locaties en verleid ze vervolgens thuis verder in de materie te duiken met goeie boeken die voor verdieping zorgen.
Maak het museumkaartje iets duurder en geef elke bezoeker Het boek met het verhaal van jouw museum mee. Als E-book nog beter omdat je dan geen ongewenste zaken aan je bezoeker meegeeft die meteen in de rullenbak verdwijnen.